Bono Nedir? Ne İşe Yarar? Özellikleri Nelerdir?

Bono Nedir? Ne İşe Yarar, Özellikleri Nelerdir ve Nasıl Alınır Satılır?

Bono terimi, forex piyasası ya da diğer piyasa ve borsalarda arada bir yatırımcıların karşısına çıkmakla birlikte yeni yatırımcılar için bono nedir özellikleri nelerdir, ne işe yarar, nasıl alınır, anlatma gereği icap eder. Ekonomi piyasalarında değerli senetler arasında gösterilen tahvil ve bono ne demek, ne işe yararlar, neden çıkartılır ve ihraç edilirler, bono hesaplama nasıl yapılır, güzelce öğrenmek gerek.

Menkul kıymetler arasından borçlanma senetlerinden olan bono ve tahvil senetleri hakkında;

  • bono nedir ve özellikleri nelerdir,
  • ne işe yarar,
  • bono çeşitleri nelerdir,
  • nasıl alınır, bono yatırımı nasıl yapılır,
  • bono nasıl çıkartılır, nasıl tahsil edilir,
  • yasal olabilmesi için nelere sahip olmalıdır,
  • nasıl düzenlenir,
  • banka bonosu, hazine bonosu, finansman bonosu, altın, gümüş, platin bonosu,
  • bono ve tahvil yatırımı yaparken nelere dikkat edilmelidir gibi konular hakkında güzel bir yazıyla karşınızdayız ..

et5y6u7ı7ı

Hazırsanız, çayınız elinizdeyse, bono odasının lambalarını yakıp her bilgiyi ortaya çıkartıyoruz..

Lets Go;

1.. BONO NEDİR?

Bono, sabit getirisi olan borçlanma yatırım araçlarından biri olup, devlet ya da kurumsal herhangi bir şirketin yatırımcıdan aldığı borca karşılık, verdikleri kıymetli senetleri anlatır.

Ya da şöyle tanımlayalım, şirket ya da kurumlar tarafından bakacak olursak bonolar, devlet ya da kurumsal şirketlerden yatırımcıların sabit veya değişken faiz oranlarıyla belirlenen bir vadede, piyasadaki yatırımcılardan kredi aldığını gösteren belgelerdir.

Yatırımcı tarafından bakarsak da bonolar, yatırımcı tarafından devlet ya da kurumdan sabit faiz ile alınmış olan kredi belgelerine benzer bir durumu ifade eder.

Bonolar kısa vadeli projeleri finansa etmekte çokça kullanılmaktadır. Şirketler olsun, belediyeler olsun, devlet ya da hükümetler olsun, bunlar tarafından hazırlanan kısa vadeli projeler bonolarla finanse edilebilir.

Bono senetlerinin süresi, vade süresi, tahvillerin aksine 1 yıldan daha kısadır. Bonoların vade süresi, genelde 60 gün ile 300 gün arasında sınırlı tutulmaktadır. Genel kural olarak ise bu vadeler 2 aydan kısa veya 12 aydan uzun olamaz.

Bonolar, emre yazılı menkul kıymetlerden bir tanesi olarak bilinir. Nakit yerine geçebilir ve ödeme kolaylıkları sağlamaktadır. Tahvillerdeki gibi, alacak verecek ilişkisi vardır ancak şirket yönetiminde hak vermemektedir.

Zaten bonolar, tahvillerin vadesi 1 yıldan kısa halidir diyebiliriz.

Lafı uzatma kardeşim özet geç diyenler için; elinizde bir şirket ya da devlet kurumu olsun, bu kurumların yeri gelir anlık paraya ihtiyaçları olur. Bu ihtiyaçlarını karşılamak içinse bono adı verilen kıymetli evrak çıkartarak piyasaya ihraç ederler. Bu bonoların bir değeri vardır. Örneğin, 12.000 $. Piyasadaki yatırımcı bu bonoyu aldığında, şirkete ya da kuruma her ne ise, 12.000 $ vermiş olur. Şirketin bu para ihtiyacı karşılanmış olur. Şirket işini görür, büyüyecekse büyür, borç ödeyecekse borç öder, proje yapacaksa projesini yapar. Yani şirketlerin tarafından bakarsak, oldukça faydalı oldu. Peki piyasadaki yatırımcı ne kazanır? Bu bonolar, faizli geri ödeme borçlanmalarını anlatan kıymetli evraklardır aslında. Piyasadaki yatırımcı bono aldığında şirket bu yatırımcıya borçlanır. Hem anapara, hem de faizi.

wtryu6u5u

2.. BONO NE İŞE YARAR?

t45yy4y4y4

Bonoda iki tür taraf vardır; alacaklı (lehtar) taraf ve borçlu (muhatap) taraf. Herhangi bir özel şirket ya da devlet kurumunun finansman ihtiyacını karşılamak için çıkartılan bonolar, belirli bir vade süresinin sonunda anaparaya eklenen faizle geri ödemesi yapılması mantığına dayandığından, çoğu yerde duyacağınız üzere, bankadan kredi çekmekle neredeyse birebir aynıdır. Çeşitli sebeplerle bankadan kredi çekmek yerine tahvil ya da bono çıkartımı yoluna giden şirketler, muhatap (borçlu) tarafı oluştururken, piyasada bu bonoları ya da tahvilleri satın alan yatırımcılar ise alacaklı (lehtar) tarafı oluşturmaktadırlar.

Bonolar, şirketlerin ya da kurumların para ihtiyaçlarını karşılarken, yatırımcı gözünden bakarsak da elindeki nakit parayı faize yatırmak gibi düşünülebilir. Bankada ya da yastık altında biraz paranız var diyelim. Öyle bırakırsanız geleceği seviye belli, bunun yerine tahvil ya da bono alım satım işlerine giriyorsunuz, diğer yatırım araçlarına nazaran daha düşük risklerle, aldığınız paranın belli kupon oranlarında karşılığı kadar faiz ödemeleriniz oluyor. Vade sonunda ana paranızı da geri alıyorsunuz. Yani yastık altındaki ya da bankadaki paralarınızı değerlendirmiş oluyorsunuz.

Şirketlere geri dönecek olursak, bono, şirketler ya da kurumlar tarafından teminat, ödeme, ispat gibi çeşitli amaçlar için de kullanılabilmektedir. Yani olayın merkezinde, şirketin bir şekilde paraya ihtiyaç duyması, bu ihtiyacını finanse etmek için de piyasayı kullanması yatmaktadır.

Şirket piyasadaki yatırımcıdan borç alıp anlık ihtiyacını karşılar, sonrasında da borcunu fazlasıyla geri öder. Hem şirketin işi görülmüş olur, hem de ödediği fazla miktar da yatırımcı için kar anlamına gelmektedir. Riskleri diğer sermaye piyasası araçlarına göre daha düşük olduğu bilinmektedir. Ancak bono hakkındaki bu söylemlerimiz kesinlikle ytd.

wrety5y5yyy5

3.. BONO TÜRLERİ NELERDİR?

t45yy4y4y4

Bonolarda çeşitlerine ayırmak için temelde iki şeye bakılır; basıldıkları yer ve kullanım amaçları..

Bunlara göre sınıflandıracak olursak bono türleri şunlardır;

  • Hazine Bonosu
  • Altın, Gümüş, Platin vb Bonolar
  • Banka Bonoları
  • Finansman Bonosu

Şeklinde dört başlık altında inceleyebiliriz. Şimdi kısaca bu bono çeşitlerini de anlatalım.

  • 1.. Hazine Bonosu

Devlet (Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi) tarafından çıkartılan ve vade süresinin dolumuna kadar elde tutulduğu takdirde, anapara ve faizinin ödenmesi garantisi bulunan bonolara Hazine Bonosu adı verilmektedir.

Tahvil ve Bonolar, finansman ihtiyacı durumlarında devlete ait kurumlarca da çıkartılabilmektedir. Bunlar genellikle Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili adı altında geçmektedirler. Devlet İçi Borçlanma Senetleri diye genel başlıkları vardır. Hazine Bonosu ve Devlet Tahvillerinin riski diğerlerine göre oldukça düşüktür. Biliyorsunuz ki tahvil ve bonoların riski diğer yatırım araçlarına göre de oldukça düşüktü. Ancak tahvil ve bonoların kendi çeşitleri içerisinde devlet veya hazine tarafından çıkartılanların ise riski ayrıca düşüktür. Vade süresinin sonuna dek elde tutuldukları takdirde anaparanın ve faizin geri ödenmesi devlet garantisi altındadır. En güvenilir ve en risksiz yatırım araçlarından biridir. Riski düşük olmasının yanında faiz oranları da diğer tahvil ve bonolara kıyasla daha düşük olmaktadır. Yani yatırımcılara getirileri de azdır.

Hazine Bonolarının vadesi bir yıldan kısa süreli olup (2 aydan fazla 12 aydan az), Türk Lirası veya döviz cinsinden devlet iç borçlanmasına vesile olan borçlanma senetleri olarak bilinirler. Daha çok, riskten kaçınmak isteyen ve küçük de olsa kazanç sağlamak isteyen yatırımcıların bolca tercih ettikleri sermaye piyasası araçlarıdır. Çoğu alanda Emre Muharrer Senet olarak da bilinmektedir.

Hazine Bonoları nerede çıkartılır diye soranlar için Hazine Müşteşarlıkları tarafından çıkartıldıklarını söyleyebiliriz. Daha sonrasında genelde ihale ya da halka arz yoluna gidilir. Bankalar bu senetleri alırsa genelde daha düşük faizden yatırımcılara satarlar. Aradaki faiz miktarları kendilerine kar olarak kalır. Bundan dolayı Hazine Bonosu ya da Devlet Tahvili alacakların genelde borsa üzerinden alması tavsiye edilir.

Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili hakkında daha fazla detay isteyenler ve de Hazine Bonosu nasıl alınır, diye soracak olanları Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili nedir adlı yazımıza alalım..

  • 2.. Altın, Gümüş ve Platin Bonoları

Kıymetli maden cinsinden ihraçları yapılan bonoları anlatır. Borsa İstanbul üzerinde faaliyet gösteren Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Bölümü üyeliği bulunan bankalar ya da kıymetli maden aracı kurumları tarafından ihracı yapılan altın, gümüş ve platine endeksli bonolara Altın, Gümüş ve Platin Bonoları adı verilmiş.

Menkul kıymet niteliği de taşıyan Altın, Gümüş ve Platin Bonoları, diğer bonolar gibi vadeleri 2 aydan uzun 12 aydan kısa olup (en az 60 gün, en fazla 360 gün), iskontolu ya da iskontosuz olarak, Türk Lirası ya da döviz cinsinden ihraçları yapılabilmektedir.

Bu bonolara dair bazal seviyede bunları bilseniz yeterli.

  • 3.. Banka Bonoları

Bankaların borçlu sıfatıyla çıkarttıkları bu banka bonoları, genelde kalkınma ve yatırım bankaları tarafından oluşturulmaktadır. SPK tarafından kaydı oluşturulup iskontolu cinste (kupon ödemesiz) satışı olan menkul kıymetler olarak bilinmektedirler. Halka arz yoluna giden banka bonolarının vade süresi 2 ay ile 12 ay arasındadır (en az 60 gün, en fazla 360 gün).

Ayrıca tahsilli banka bonoları da bulunmaktadırlar. Tahsilli banka bonolarının vade süresi ise 15 gün ile 360 gün arasındadır.

  • 4.. Finansman Bonosu

İşletmelerin kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzere oluşturulan bonolardır. Finansman bonoları genellikle anonim ortaklık statüsünde bulunan büyük firmalar, bankalar ya da finans kuruluşları tarafından basılıp ihraç edilirler. Finansman bonosunun geri ödeme süreleri en fazla 9 ay olarak bilinmektedir.

yu67ı77ıı77ı7ı7

4.. BONO NASIL ALINIR? BONO YATIRIMI NASIL YAPILIR?

Nereden alınır bu bono, tahvil vs. diye soracak olursanız bankalardan ya da aracı kurumlardan bono ya da tahvil alabilmeniz ve yatırım yapabilmeniz pek mümkün. Öncelikli işlem bu aracı kurum ya da bankalarda hesap açmak olacaktır. Sonrasında ise aracı kurumun aracılık sağladığı şekilde borsanın ilgili bölümünden ya da bankalara direkt başvuruda bulunarak bono alım satım işlemlerinizi gerçekleştirebilirsiniz.

Bankalar üzerinden her ne kadar bono alım satım işlemleri yapılabiliyor olsa da özellikle devlet ve hazine bonolarında bankalar kendileri alırken yüksek faizden alıp, yatırımcılara ise düşük faizden satım işlemleri gerçekleştirebiliyor. Bundan dolayı işin uzmanları genelde borsadan alınıp satılması yönünde hemfikir. Tabi ki sizin tercihinize kalmış. Borsa üzerinden gerçekleştirilen bono alım satım işlemelerinde aracı kurum sizden komisyon ücreti talep edebiliyor olsa da, bu komisyon ücreti bankalar üzerinden alınan bonolardaki faiz farklarından daha düşük olabiliyor. Bu da kazançlarınıza pozitif yansıyabilecek bir detay. Ancak tabi ki ytd.

wrety5y5yyy5

 

5.. BONO NASIL TAHSİL EDİLİR?

Bonoların sözleşmelerinde vade süresi, değeri, kupon oranı vs vs. detaylar bulunmaktadır. Bu durumda bono tahsili yaparken de genelde iki durum söz konusudur. Bonolar ya vadesi geldiğinde tahsil edilebilir, ya da vadesi gelmeden önce tahsil edilebilir. Eğer ki bonolardan alan yatırımcı bunu, vade sonuna kadar elinde tutar, ve vadesi geldiğinde tahsil etme yolunu seçerse bono anlaşmalarında bahsi geçen tüm şartlar geçerli olacaktır. Bu durum alacaklının borçluya başvurarak kendisine sözleşmeden doğan ödenecek meblağı alıp karşılığında ise elindeki bonoyu vermesiyle gerçekleşir.

Bir diğer durum ise vadesi gelmeden önce tahsil edilen bonolar içindir. Bu durumda bono senedini iskonto yaptırmak üzerinden işler. İskonto yaptırılan bonolarda vade bitiminde borçlu borcunun bankaya öderken, herhangi bir kazancı ya da kaybı yoktur. Ancak alacaklı ve banka küçük çıkarlar elde edebilir. Ya da alacaklı bonoyu, borsa üzerinden değerlendirebilir. Borsadaki o andaki faiz oranlarına göre bono değerlenebilir ya da değer kaybedebilir.

wrety5y5yyy5

 

6.. BONO NASIL DÜZENLENİR? BONOLARIN YASAL OLABİLMESİ İÇİN GEREKEN ŞARTLAR

t45yy4y4y4

Hazine Bonosu, Banka Bonoları, Altın, Gümüş ve Platin Bonoları, Finansman Bonoları gibi çeşitlerini saydığımız bonoların düzenlenme kısımlarında amaçlarına yönelik farklılıklar olsa da hepsinde ortak olarak uyulması gereken bazı detaylar vardır. Bunlar bonoların yasal ve geçerli olması için de gereken bir takım kurallardır.

Bonoların yasal sayılabilmesi için yerine getirilmesi gereken koşullar şu şekilde sıralanabilir;

  • Bono kelimesinin yazılmış olması,
  • Üzerinde ödenecek tutarın yer alması,
  • Vade süresinin belirtilmesi,
  • Alacaklı kişinin bilgilerine yer verilmesi,
  • Bononun düzenlendiği tarih ve gün,
  • Bononun düzenlendiği yer,
  • Ödeme yapılacak yer,
  • Bonoyu düzenleyen şirket imzasının, şirkette yetkili kişilerce atılmış olması

Gibi detaylar çıkartılan bonoların yasal ve geçerli olması için gerekli koşulan kurallardır. Bu maddelerden biri karşılanmadığında bonolar eksik düzenlenmiş sayılabilirler. Bu durumda bonoların geçersiz sayılma ihtimali yüksektir.

wrety5y5yyy5

7.. BONO BAŞKASINA DEVREDİLEBİLİR Mİ?

Bonoların bir başkasına devredilmesi ciro ve teslim yoluyla mümkün olduğu bilinmektedir. Ciro, senet üzerine kaydedilmiş bilgilerin ve hakların bir başkasına devredilmesine yarar.

Bundan ayrı olarak da ikici el piyasalarda tahvil ve bono alım satım işlemleri gerçekleştirilebilmektedir.

Her ne yolla olursa olsun bono sahibi elinden sahip olduğu bonoyu çıkardığı takdirde, bono üzerindeki haklarını kaybeder. Fakat bono yatırımı yapan kişiler bonoyu ellerinden çıkarma yoluna, zaten daha iyi şartlar oluştuğunu düşündüğünden gider.

wrety5y5yyy5

8.. BONO VE TAHVİL FARKI NEDİR?

Bono ve tahvil düşük riskli yatırım araçları olarak bilinmektedir. Borçlanma aracı, borç senedi ya da sabit getirili menkul kıymetler olarak da bilinirler. Bono ve tahvil arasındaki temel ve en bilindik fark ise vade süresidir.

Bono ve tahvil aslında aynı mantıkta olup, tek farkları tahvilin vade süresi 1 yıldan (360 günden) uzunken bononun vade süresi ise 1 yıldan (360 günden) kısadır.

wrt4y5y5yy5y

9.. BONO/TAHVİL YATIRIMI YAPARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

t45yy4y4y4Tahvil ve bono yatırımı yapan yatırımcıların tahvil/bonoyu elinde tutarsa elde edeceği getiri sabittir. Yani sabit derken daha önceden hesaplanmış ayarlanmıştır. Hatırlarsınız tahvil nedir açıklarken, getiri hesaplama konusunda bu işlemlerde kullanılan detayları açıklamıştık. Yani tahvil ya da bono alım satım işlemlerinde daha önceden en ince ayrıntısına kadar hesaplanır, şirket ya da devlet kurumunun bonoları belirliyken yatırımcı hesaplamalarını yapar ve ona göre bu bonoyu alır ya da almaz. Aldığı takdirde vade süresi sonunda eline geçecek toplam miktar belirlidir (riskler dışlanırsa).

Bono ve tahvil yatırımcısı eğer vade süresi dolmadan satış yoluna giderse, bu durumda kar veya zararını satış yaptığı zamandaki piyasa koşulları belirleyecektir.

Tahvil alım satımını anlatırken de söylemiştik. Faiz oranlarının düşüşü, bono ve tahvil fiyatlarını arttıracaktır, faiz oranları yükselirse de bono ve tahvil fiyatları düşecektir. Bundan dolayı piyasada faiz oranlarının düşmesi fiyatların artışı manasına geleceğinden, zaten vade sonunda eline geçecek fiyat belli olan yatırımcı için bu bir fırsat haline gelir ve kendi ödediğinden daha yüksek rakama satma imkanı yakalar. Bundan dolayı da piyasa koşullarında o anda faiz düşükse yüksek kar elde edebilmesi pek mümkündür.

Bunun tam tersi de faiz oranlarının yüksek olduğu zamanlardır. Faiz oranları yükselirse bono veya tahvilin piyasa değeri düşer. Fiyatlar düşerse de yatırımcı kendi ödediği tutardan daha aşağı fiyattan satmış olacaktır. Eğer yüksek faiz zamanlarında bono/tahvili elinde çıkartma yoluna gidilirse beklenenden daha az kar, hatta zarar durumlarıyla karşılaşılması pek mümkündür.

Tahvil/bono yatırımı yapmak istiyorsanız elinizde ne kadar paranız var, bu parayı ne kadar süreliğine bu işe yatıracaksınız önce bunu belirlemeniz önemlidir. Öte yandan piyasa koşulları da önemlidir. Riskler artarsa büyük paralar yatırmaktan hatta bu tarz yatırımları uzun vadede yapmaktan kaçınmanız gerekebilir. Tabi ki yatırım tavsiyesi değildir.

wrety5y5yyy5

 

10.. BONO NEDİR – SON KISIM

Menkul kıymetler arasından borçlanma senetlerinden olan bono ve tahvil senetleri kısmında bugün de bono nedir ve özellikleri nelerdir, ne işe yarar, bono türleri nelerdir, nasıl alınır, bono yatırımı nasıl yapılır, bono nasıl çıkartılır, nasıl tahsil edilir, yasal olabilmesi için nelere sahip olmalıdır, nasıl düzenlenir, bono getiri hesaplama nasıl yapılır, banka bonosu, hazine bonosu, finansman bonosu, altın, gümüş, platin bonosu, bono ve tahvil yatırımı yaparken nelere dikkat edilmelidir gibi pek çok konuya ayak bastık..

Sadece Bono Nedir kısmını anlatalım diye çıktığımız bu macerada yine kendimizi tutamayıp bir sürü konuya değinerek makalemizi noktalıyoruz.

Biz yazarken eğlenceli vakit geçirdik, bilgiler tazelendi, unutulanlar araştırılıp hatırlandı, umarım size de faydalı olmuştur.

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, mutlu, huzurlu ve bol kahkahalı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

Yorum yapın