Brüt Takas: Hisse Senetlerinde Bambaşka Bir İşlem!

Brüt Takas Nedir?

Brüt takas işlemi bir çeşit sınırlandırma ve koruma yöntemi olup, SPK tarafından belirlenen hisse senetlerinin takas işlemlerinde herkesin değil de sadece gerçek yatırımcıların işlem yapabilmesini sağlayan uygulamadır. Peki, bu ne demek? Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) Borsa İstanbul, Takasbank ve de Merkezi Kayıt Kuruluşu işbirliği ile temel amacı yatırımcıları korumak olarak belirlenen Brüt Takas uygulaması bir nevi tedbirdir.

Borsa İstanbul’da işlem görmekte olup, SPK tarafından belirlenen bazı şirket hisseleri brüt takas işlemine alınırlar. Bu hisse senetleri internet üzerinden alım satıma kapatılırlar. Hisse senedi brüt takas süresi ne kadar olduğunu SPK belirler. Genelde işleme alınma tarihi ve de işlemin biteceği tarih açıklanır. Farklı hisselerde farklı zaman aralıkları olabileceği gibi bazen bitiş tarihi de verilmez ve bunlar süresiz olarak bilinir.

Borsada brüt takasın ne demek olduğunu çoğu yatırımcı bilmez. Üzerine çeşitli yorumlar katar. Ancak gerçek anlamını bilmek faydalı olacaktır. Burada da sizler için brüt takasın ne olduğunu ve özelliklerini aktarmış olacağız. En altta bulunan brüt takas örnekleri ile de olayı daha net anlayacaksınızdır.

etyy66u
Brüt takas işlemi, yatırımcının çıkarlarını koruma amaçlı bir tedbirdir.

Brüt takas uygulaması netleştirme işleminin ortadan kaldırılması olarak da bilinir. Yani şöyle düşünün; iddia oynayanlar ya da oynamayanlar az çok bilir, şikeli maçlar vardır. Şikeden şüphelenilen maçların koruma altına alınması, dışarıdan gelebilecek herhangi bir manipüle edici olayın engellenmesi olarak görebilirsiniz brüt takas işlemini.

Bir hisse senedir var. Bu hisse senedinin gerçek piyasa değerini manipüle edici yatırımlar yapılıyor. SPK bunları tespit ediyor ve de daha gerçekleşmeden koruma altına alıyor. Yatırımcının parasını korumaya yönelik bir tedbir olarak bakabiliriz yani. Borsadaki hisse senedi değerlerinin yalancı yatırımlarla manipüle edilmesinin önüne geçilir.

Özellikleri:

  • Bir hisse senedi brüt takasa alındıysa internetten (online) alım satımlar kapatılır. Şahsen ya da telefon aracılığıyla alım satım yapabilirsiniz sadece. Yani ya kendiniz başvuracaksınız yüz yüze veya ya kendiniz ya müşteri temsilciniz üzerinden telefon ederek başvuruda bulunabileceksiniz.
  • Brüt takasa alınan hisse senetleri üzerinde aynı gün (günlük) içinde alım satım yapılamaz. Eğer böyle bir işlem yapacak olursanız eksiye düşersiniz.
  • Brüt takas kapsamına alınan hisselerde satın alma işleminde bedel sadece nakit olarak ödenebilir. Kredili işlemler yapılamaz.
  • Hisse senetleri sadece SPK tarafından belirlenebilir. Sadece SPK tarafından brüt takas kapsamına alınabilir ya da bu kapsamdan çıkartılabilir.

Brüt takası netleştirme işleminin kaldırılması olarak da bilinir. İstanbul Takasa ve Saklama Bankası A. Ş. (Takasbank) tarafından uygulanan, gün içerisindeki her iki seansta aracı kurumların yapmış olduğu alım satımların takasları ile alakalı bir konudur. Brüt takasa alınan hisse senetlerinin alım satım işlemleri ile brüt takas kapsamında olmayan hisse senetlerinin alım satım işlemleri arasında yukarıdaki gibi bazı farklılıklar söz konusudur.

SPK, brüt takas kapsamına aldığı hisse senetlerini genelde piyasayı etkilemeyecek kadar ufak işlem hacmine sahip hisse senetleri arasından seçer. Bu hisse senetlerinin değerlerinde meydana gelebilecek fiyat ve miktar hareketlerinde spekülatif değişiklikleri önleyebilmek adına, bu hisselerin takaslarına, alım satımlarına bazı kısıtlamalar getirmiştir.

  • Brüt takas uygulaması yatırımcıyı korumaya yönelik önlemleri içerir. SPK tarafından uygulanır. Ve de dışarıdan gelebilecek spekülatif değer hareketlerinin önüne geçilmek amaçlanır. Yatırımcıların yatırım yapmalarını engelleyecek bir durum yoktur.

Peki, Netleştirme Nedir?

Netleştirme denilen şey hesaplama gibi bir şeydir aslında. İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) gün boyunca her iki seansta aracı kurumlar tarafından yapılan alım satım işlemleri, hisse senedi bazında adetleri ve toplam TL tutarı olarak netleştirme yapılır.

Bunun sonucunda aynı tarihte iki seans süresince, bir hisse senedinde alım ve satımlar yapan aracı kuruluş üzerinde değerlendirmeler yapılır. Satış toplamı alış toplamına mahsup edilerek (hesaba geçirilerek / hesaptan düşürülerek) çıkan net bakiyeye bakılır ve söz konusu hisse senedi üzerinden takasa alacaklandırılır ya da borçlandırılır.

Öte yandan, tüm hisse senetlerindeki alış veya satışların bedellerine ise ayrıca bakılır. Genel olarak netleştirilir. Ve aracı kuruluşun alış tutarları daha fazlaysa aracı kurum takasa nakit borçlu, satış tutarları daha fazlaysa aracı kurum takastan nakit alacaklı olarak bilinir.

Netleştirme işlemleri sayesinde işlemler gün ışığına çıkar. Yatırımcı sadece gerçekleştirdiği alımlar veya satımlar sonucundaki net fark kadar sorumluluğa tabi tutulmaktadır. Bir hisse senedin türünde gün içerisinde alım satım yapan yatırımcının alımı ve satımı arasındaki fark TL tutarında hesaplanır. Hisse senedi miktarı eksilerde çıkıyorsa yatırımcı bu farkı ödeme ya da teslim yapar.

Eğer ki yatırımcının bu net farkı pozitifse söz konusu fark kadar yatırımcıya ödeme ya da teslimat yapılır.

İşte bu işlemlere netleştirme denir. Brüt takas uygulamasında ise bu netleştirmeler kaldırılır. İnternet üzerinden alım satımlar kapatılır. Ya şahsen ya da telefon ile arayarak alım satıma izin verilir. Netleştirme işlemleri uygulanmaz. Ve yatırımcılar, bir yandan yine dilediği işlemi yapabilirken bir yandan da spekülatif hareketlerden korunmuş olur.

Brüt Takas Uygulaması Neden Yapılır?

Borsada brüt takas nedir anladıysak nedenine de bir göz atalım. Brüt takas uygulaması bir nevi koruma altına almadır. SPK tarafından hem yatırımcılar hem de hisse senedi piyasası, spekülatif fiyat hareketlerinin risklerinden korunmuş olur. Yani brüt takas tedbir niteliğindedir.

Sermaye Piyasası Kurulu, BİST içerisinde işlem görmekte olan hisse senetlerini yakından takip eder. Bu hisse senetleri içerisinde dolaşımdaki miktarları, piyasa derinliği, halka açıklık oranları ve benzeri kriterlere göre olağan dışı bir fiyat hareketi tespit ederse bu hisselere dair alım satım işlemlerine sınır getirerek tedbir amacıyla brüt takas uygulamasına katar. Böylelikle isteyen daha sağlıklı bir alım/satım platformunda kalır. Alım satım işlemlerinin gerçekliğini yakından takip etmiş olur ve bir yandan da piyasayı temizlemiş olur.

SPK’nın resmi internet sitesinde de konunun açıklığa kavuşması için gerekli açıklamalar yapılmıştır. Tedbirlerin sadece takas işlemleri ile ilgili olduğu ve de uygulamanın yatırım kararını etkileyecek ya da yatırım yapmayı engelleyecek hiçbir olumsuz yönü bulunmadığı vurgulanmıştır. Buna ek olarak da tedbirlerin, “suç işlendikten sonra olayın tespit edilmesine dayalı cezalandırma ve yasak getirme yaklaşımlarından daha çok suç işleme kapılarının baştan kapatılmasına ve suç işlenmesini kaynağında önlemeye yönelik modern yaklaşımlara” dayandırılmaktadır.

Brüt takas uygulamasının neden yapıldığı özetle bu şekildedir.

Hisse Senedinin Brüt Takasa Alınması ve Sonuçları

Brüt takas uygulamasında olmayan hisse senetlerinde normal netleştirme işlemleri ile devam ederken, SPK tarafından brüt takasa dahil edilen ve netleştirme uygulanmayan hisse senetlerinde ise Takasbank tarafından brüt takas tarifesi uygulanır. Bu uygulamaya göre, gerek aracı kurumun olsun gerek yatırımcının olsun, alacakları Takasbank tarafından SPK’nın belirlediği tarihler olan takas sürecinin sonunda verilir.

Burada da konuya küçük bir detay hakimdir. Yatırımcı brüt takastaki hisselerini almak istiyorsa, işlem yapmak isteyen yatırımcıların takas tarihinde hesaplarında alımlarını karşılayacak tutarda nakit, satım yapmak istiyorlarsa da satımlarına denk olacak şekilde yani satımlarını karşılayacak miktarda hisse senedi ya da menkul kıymet bulundurmalılardır.

Yani takas işlemlerinin gerçekleşebilmesi için ellerinde işlemlerin karşılığını bulundurmak zorundadırlar.

Bunun dışında brüt takas kapsamına alınan hisse senetleri için yukarıda belirtiğimiz brüt takas özelliklerine göre işlemler yapılabilir.

Brüt takasa alınan hisse senedi online işlemlere kapatılacaktır. Kredili alış ve açığa satış iptal edilir. Günlük alım satım yapılamaz. Alım satım emirleri internet üzerinden yapılamaz, ya şahsen gidip kurumdan yapılır ya da işlem emri telefonla verilir. Bu hisselerin işlemlerine dair kararlar yalnızca SPK tarafından alınabilir.

ety5u6u6u
Borsada brüt takas kapsamına alınan hisse senetlerinde işlem yapmak için ya şahsen kuruma gideceksiniz ya da telefonla aramanız gerekecek..

Brüt Takas Uygulaması Olan Hisselerin Listesi

Brüt takas listesi Borsa İstanbul’un resmi web sitesinde yayımlanmaktadır. 15.07.2021 tarihi brüt takas uygulaması kapsamında, VBTS ve Borsa Genel Müdürlüğü kararıyla alınan menkul kıymet tedbir listesi brüt takasa tabi hisse senetleri ve bu kısıtlamaların başlangıç ve bitiş tarihleri şu şekildedir:

ertt5yy6y6y

Brüt Takas Uygulaması Hisseyi Nasıl Etkiler?

Tedbir kapsamında brüt takas uygulamasına alınan hisse senetleri için bazı kısıtlamalar getirildiğini söylemiştik. Brüt takas uygulamasına dahil edilen hisse senetleri için internet (online) işlemler kapatılır, kredili alış ve açığa satış iptal edilir böylece işlemler spekülatif amaçlı yatırımlardan korunmuş olur.

Brüt takas sayesinde SPK, hisse senetleri fiyatlarında gerçek olmayan dalgalanmalar yaratacak ve piyasayı manipüle edecek hareketleri engellemeyi hedefler.

Ancak burada her ne kadar istenmese de birazcık olumsuz gözüken durum vardır. Brüt takas uygulaması normalde sadece takas işlemlerini etkiler. Ancak brüt takas uygulamasının kapsamına alınan hisse senetlerine online emir verilemez, kredili alış işlemleri ve de açığa satış başta olmak üzere günlük alım satıma da kapalı hale getirilmiştir. Böylece spekülatif fiyat hareketlerinden arındırılmış hale getirilir. Yani bunun sonucu olarak suni bir yükselişte olan ya da suni yükseklikte olan hisse değeri normal seviyelerine gerileyecektir. Spekülatif olaylar engellendiği için hisse senedi üzerindeki toplam işlem hacmi ve de talep düşeceği için fiyatları da düşecektir.

Diğer yandan, brüt takas uygulaması kapsamına alınan hisse senetleri spekülatif yatırımlardan temizlenmiş olur. Ve sonrasında ise brüt takas kapsamından çıkarıldığında sağlanan güven artışı sayesinde hisse senetlerinin fiyatlarında belirgin bir yükseliş olması bolca gözlenen bir durumdur.

ry5u6u7ı7ı7ı

Brüt Takas Hisse Senedi Takas Süresi ve İşlem Saatleri

Borsa İstanbul resmi internet sitesinde de verilen brüt takasa alınan şirketlerin hisse senetleri ile ilgili listede brüt takasa alınma tarihi ve bu sürenin sona erme tarihi genelde verilmektedir. Burada verilen süreler ve tarihler her hisse için farklı olabilir.  Bunu belirleyen SPK’dır. Ayrıca bazı hisselerde sona erme tarihi verilmeyebilir ve bu tür brüt takasın bitiş tarihinin verilmediği hisse senedi için brüt takasta kalması süresiz olarak kabul edilir.

Borsada brüt takas uygulaması kapsamındaki hisse senetleri için özel bir işlem saati bulunmamaktadır.

Brüt Takas İşlemi Nasıl Yapılır?

Brüt takasta alım satım işlemleri aynı gün içerisinde yapılamamaktadır. Bu durumun detayını örnekler kısmında daha iyi öğrenebilirsiniz.

Brüt takasa alınan hisse senetlerinde işlem yapmak isteyen yatırımcıların takas tarihinde hesaplarında satın alacakları hisse senedi tutarı kadar nakit ya da sattıkları hisselerin miktarı kadar hisse senedini bulundurmak zorundadırlar. Bundan su sonuçlar çıkar; yatırımcılar, brüt takas uygulamasındaki bir hisse senedini aldıktan bir gün sonra satabilir. Satış içinse, zaten açığa satış işlemlerine izin verilmediğini de söylemiştik.

Brüt takas uygulamasında netleştirme işleminin yapılmadığını belirtmiştik. Yani şöyle ki brüt takasa alınan bir hisse senedine göre, aynı gün içerisinde aynı hisseden alım ve satımlar yapan aracı kuruluş için netleştirme yapılmaz. Yani aldıkları ve sattıklarının farkına bakılmaz. Ellerinde dünden kalan bir tutar varsa ondan düşülür ya da dünden kalan hisse varsa o hisseden verilir.

Aynı gün içerisinde yapılan işlemlerde satılan hisselerin toplam tutarı ve de miktarı, alınan hisselerin toplam tutarı ve de miktarından mahsup edilmez. Bu işlemler ayrı ayrı hesaplanır. Dediğimiz gibi dünden kalan bir hisse senedi ya da tutar varsa karşılığı onlardan verilir. Örnekler kısmına göz atabilirsiniz.

Günlük alım satım yapılmaz. Yapıldığı takdirde aynı tutar kadar eksiye düşülecektir.

Brüt Takas Hisse Nasıl Satılır?

Biraz yukarıda bahsettiğimiz gibi brüt takas uygulamasına alınan hisse senetleri netleştirme işlemine uğramazlar. Bu hisselerin aynı gün (günlük) alım ve satımlarının yapılma imkanı yoktur.

Eğer brüt takas işlemine alınan bir hisse senedini satmak istiyorsanız, daha önceden elinizde bu hisse senedini karşılayacak miktarda hisse senedi bulunması lazımdır. Brüt takas hisselerin açığa satış imkanı olmadığı için satacağınız hisse senedi miktarı kadar hisse senediniz zaten elinizde olması gerekir. Yoksa işlem yapılamaz.

Brüt Takas Örnekleri

Brüt takas uygulanan hisse senetlerinde alım satıma dair işlemler sadece şahsen başvurularda ya da müşteri temsilciniz aracılığıyla telefondan gerçekleşmektedir.

Eğer hisse satın almak istiyorsanız, alacağınız tutar kadar nakit paranız zaten daha önceden hesabınızda olması gerekir. Asla kredili alış ya da açığa satış yapılmamaktadır.

Günlük alım satım yapılamaz. Yapılması durumunda ise yaptığınız miktar kadar eksiye düşeceksinizdir.

Örnek 1

Bir X hissesi brüt takas kapsamına alındı.

Siz de bu hisse üzerinde işlem yapmak istiyorsunuz. Zaten online işlemlere kapalı olduğunu belirttik. Ya şahsen kuruma başvuracaksınız ya da telefon üzerinden işlemlerinizi halledeceksiniz. Neyse, bu kısmı anlamışsınızdır.

Gün başladı. Seans başlangıcında elinizde 0 hisseniz bulunuyor. Gün içerisinde bu X hisselerinden 200 tane aldınız. Ve yine aynı gün gün içerisinde 200 adet hisse satmak istediniz. Hesabımda zaten 200 hisse vardı onları satarım diye düşünmeyin. Hesabınızdaki hisseleriniz 0 olarak algılanır, sattığınız miktar kadar eksiye düşersiniz. Yani aynı gün 200 hisse almış olsanız bile, 200 hisse sattığınızda 0’a değil, -200’e düşmüş olursunuz. Buna da zaten izin verilmez.

Brüt takasa konu olan hisse senedinde aynı gün alım satım işlemleri birbirinden bağımsızdır. Alım satım birbirini etkilemez. Etkileyen türde (netleştirme uygulanan) alım satımlar yapılamaz.

Örnek 2

Gün başladı. Seans başında hesabınızda 100 adet Y hisse senediniz bulunuyor. Siz gün içerisinde 150 tane Y daha hisse senedi aldınız. Yine aynı gün satmayı düşünüyorsanız, satarken 100 adet hisse senediniz üzerinden satabilirsiniz. Yani sadece 100 tane Y hissesi satabilirsiniz.

Örnek 3

Gün başladı. Seans başında hesabınızda 0 adet Z hissesi var. Gün içerisinde 500 tane Z hisse senedi satın aldınız. Aynı gün içinde bunlardan 10 tanesini satmayı düşünüyorsunuz. Eğer satmaya kalkarsanız bu işleme yine izin verilmez çünkü hesabınız 490 değil, başlangıçta sıfır hisseniz olduğu için -10 gözükecektir.

Bir hissenin brüt takasa girmesi ne demek? Brüt takasta satılan hisse para hesaba ne zaman geçer? Hisseye brüt gelmesi iyi mi? Borsada brüt takas yasağı ne demek gibi kritik soruların karşılıklarını vermeye çalıştık.

Eksik kalan bir şeyler varsa yorumlara katabilirsiniz. Ayrıca borsa ve forex hakkında daha önceki yazılarımızdan da faydalanabilirsiniz..

 

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, musmutlu, huzurlu ve bol kahkahalı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

 

 

Yorum yapın