Dengeleyici Emir (Imbalance Order) Nedir?

DENGELEYİCİ EMİR NEDİR?

Hisse senedi piyasasında da bazı emir tipleri bulunmaktadır dedik. Bunların arasında limit fiyatlı emirler (limit order), piyasa emirleri (market orders) ve piyasadan limite emirler (market to limit orders) ile birlikte dengeleyici emirler (imbalance orders) olarak adlandırılmış emir tipi de bulunmaktadır. Peki nedir bu imbalance order? Denge emri ne demek? Dengeleyici emir ne zaman kullanılır?

Diğer hisse senedi emir tiplerinden de kısaca bahsedip, lafı asıl konumuz olan “dengeleyici emir” ve “dengeleyici emir nedir?” kısmına getireceğiz. Dengeleyici emir tipi hakkında genişçe bir bilgi verelim.

Emir tipleri hakkındaki makalelerde kısa diğer konular hakkında da kısa bilgiler veriyorum ki özet olsun pekişsin.. Yeni başlayan yatırımcıların dengeleyici emri tam olarak anlayabilmesi adına önemli. (Geniş bilgi için tıklayınız.. Hisse Senedi Piyasası Emir Tipleri)

Hisse senedi piyasasında aşağıdaki dört emir tipi bulunmaktaydı;

4t4ytgjgryy4y4y

Limit Fiyatlı Emirler (Limit Order)

Fiyat ve miktarın girilmesi gereken bu emir tipinde, girilen fiyat seviyesine gelinceye kadar işlem gerçekleşmez.

Piyasa Emirleri (Market Orders)

Anlık piyasa fiyatları üzerinden girilen emirlere piyasa emirleri denilmektedir. Piyasa emirlerinde fiyat değil de sadece miktar girilir. Emir girildiğinde ilgili varlığa ait piyasadaki en iyi fiyatlı emre öncelik verilerek bu emir karşılanır.

Piyasadan Limite Emirler (Market to Limit Orders)

Piyasadan limite emirler de sadece miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Bu emir verildiğinde, karşı tarafta sadece en iyi fiyatlardaki bekleyen emirler ile eşleşerek işleme dönüşürler. İşleme dönüşmeyen kısım kaldıysa, gerçekleşen son işlem fiyatı baz alınarak limit fiyatlı emre dönüşerek varlığını korur ve karşılık bulmayı bekler. ancak KİE olarak girilen emirlerde varsa işleme dönüşmeyen kısımlar iptal olur.

DENGELEYİCİ EMİRLER (IMBALANCE ORDERS)

Dengeleyici emirler ya da denge emirleri, pay piyasası pazarındaki eşleşmeden kalan emirlerden faydalanmak için girilen emirlerdir.

Çeviride “dengesizlik” gibi manalara da gelse de, “dengeleyici emirler” olarak bilinen imbalance orders, çeşitli sitelerde ya da çeşitli aracı kuruluşlarda farklı anlamlara gelebilir. Temelde, arta kalanların ziyan olmaması gibi bir mantık içermektedir. Bundan dolayı tost ekmeğine benzetilebilir. Çok hafif bayattır (geçmişten kaldığı için), ama tostun da bu tür ekmeklerde daha lezzetli olduğu bilinir. Bu hafif eskimiş ekmeklerden tost yapma işlemi, ekmek için bir dengeleyici emirdir mantığıyla düşünülebilir.

Mantığını anladıysak şimdi gelelim borsada ve pay piyasasındaki tanımına.. Borsa İstanbul’da dengeleyici emirler; “Açılış ve kapanış seansları da dahil olmak üzere tek fiyat yöntemi uygulanan tüm seans bölümlerinde, fiyat belirleme sürecinde hesaba katılmayan ancak belirlenen eşleşme fiyatı seviyesinde karşılanmadan kalan emirler ile işlem yapabilmek adına girilen emirlerdir.” şeklinde bir tanımla geçer.

Bu tanımı biraz açacak ya da anlaşılır düzeye getirecek olursak; seans açılış ve kapanışında almak için sıraya girebileceğimiz (en çok seans açılış ve kapanışında tercih edilir, aslında tek fiyat yöntemi uygulanan tüm seans bölümlerinde yapılabilir), piyasa fiyatı üzerinden gerçekleşecek şekilde istediğimiz miktarı girdiğimiz emirlerdir. Teorik eşleşme mantığıyla ilerler.

Piyasa emri mantığıyla ilerlese bile, teorik eşleşmenin hangi fiyattan olacağı net olarak bilinemez. Bundan dolayı, dengeleyici emir verirken oluşacak fiyata razı olma durumu söz konusudur. Avantajlı olduğunu düşündüğünüz bir emir gönderiyorsunuz, ancak hangi fiyattan gerçekleşeceğini tam olarak bilmiyorsunuz ve gerçekleşeceği fiyata razı olmak da bu emrin içerisinde.

Yani, denge emri ya da dengeleyici emir olarak bilinen bir emir giriyorsunuz, bunda bir miktar belirliyorsunuz (yani 100 tane A hissesi satış için dengeleyici emir giriyorsunuz), emri girince sizi sıraya sokuyor ve bu emir piyasa emirleri (market orders) mantığıyla çalışıp, teorik eşleşme kuralları çerçevesinde, belirlenen piyasa değeri üzerinden işleminiz gerçekleşebiliyor. Sıra size gelirse, belirlediğiniz işlemin tamamı ya da bir kısmı gerçekleşebiliyor.

wret4y4y4y4
Dengeleyici Emir Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Dengeleyici Emir Özellikleri

  1. Piyasa açılış ve kapanışında iyi fiyatlardan yararlanma fırsatını yakalama amacıyla kullanılan emirlerdir. (Fırsatı değerlendirme)
  2. Daha iyi fiyat, zaman tasarrufu vs. gibi avantajları vardır.
  3. Daha çok seans açılış veya kapanışlarında kullanılır ve sıraya girilir.
  4. Piyasa emri mantığıyla çalışır.
  5. İşlemin karşılığını bulmasında teorik eşleşme mantığı geçerlidir. Teorik eşleşmenin hangi fiyattan olacağı net bilinemez. Oluşacak fiyata razı olma durumu söz konusudur. Piyasa emri mantığıyla işlemesi de teorik eşleşme olacağı içindir.
  6. Eşleşmeden kalan dengeleyici emirler ve eşleşmeden kalan kısımlar iptal edilirler. Yani dengeleyici emirler, kalanı iptal et emriyle çalışırlar.

Teorik Eşleşme (Te) Dediğimiz Ne?

Teorik eşleşme, borsada günün açılış seansı, ikinci seansı öncesi ve borsa kapanış seansı sırasında, fiyat belirleme ve bir sonraki seans için emir toplama kısımlarını içeren faaliyetlere denir. Emir toplama ve fiyat belirleme işlemlerinin yapıldığı süreç olarak adlandırabiliriz.

Teorik eşleşme denge fiyatı olarak da bilinir. Seans açılışlarında, kapanışlarda ya da piyasadaki devre kesici aralıklarda emir toplama süreci devam eder. Açığa satış, piyasa emri ve limit emir gibi alış satış emirleri teorik emir fiyatlarını etkiler. Teorik eşleşme sırasında fiyatlar çok değişkendir ve sürekli işlemler esnasında fiyatlar dengelenir.

Dengeleyici Emir Örnek

Yukarıda söz arasında 100 tane A hissesi satış için dengeleyici emir girdiğinizi örnek olarak vermiştik. Buna devam edelim.

Piyasada alış yönünde kalan miktar 56 tane A hissesi olsun.

Eğer siz dengeleyici emir olarak alış emri girerseniz, sizin emrinizde herhangi bir gerçekleşme durumu olmayacaktır. Emriniz iptal olur.

Siz, dengeleyici emir olarak  satış yönünde 100 tane A hissesi emri girdiğinizde, kalan miktar alış yönünde 56 tane A hissesi olduğu için, bu emrinizin 56 tanesi satış yönünde gerçekleşecek, kalanı da karşılığı olmadığı için işlem gerçekleşmediğinden iptal edilecektir.

Basit bir örnekti, diğer yatırım araçları ve diğer lot büyüklükleri üzerinden de bu örneği çeşitlendirebilirsiniz. Dengeleyici emir nedir konusu kısaca bu şekilde anlatılabilir. Imbalance order olarak geçen denge emirleri, order imbalance durumu ile karıştırılmamalıdır.

wret4y4y4y4
Dengeleyici Emir Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Süre İle İlgili Emirler

Piyasaya verilen emirler de geçerlilik sürelerine göre farklı tarzlar içerebilir.

Günlük Emirler: Pay piyasasında girilen her emir, aksi bir durum ifade edilmediği sürece o emrin girildiği gün boyunca varlığını korur. Bu emre dair işlemlerin söz konusu gün içerisinde gerçekleşmemesi durumunda emir gün sonunda iptal olur. GUN olarak da geçer.

Kalanı İptal Et Emri: KİE olarak da kısaltılan “kalanı iptal et” emri, fiyat ve miktar belirtilerek girilen emirlerde işlem gerçekleşirken karşılanmayan kısım olursa bu kısmın iptal edilmesinin istenildiğini anlatan emir türüdür.

İptale Kadar Geçerli Emirler: İKG emirleri, girildikten sonra iptal edilene kadar varlığını sürdüren emirlere denir. Emir iptal edilmediği ya da istenen işlem gerçekleşmediği sürece bu emirler geçerlidir. Eğer varsa vade sonuna kadar emrin geçerliliği korunur. Vade sonunda iptal olur.

Tarihli Emirler: Bazı emirlerde, emir girerken bir son tarih de beraberinde girilebilir. Bu tarih doluncaya kadar, işlem gerçekleşmezse ya da iptal edilmezse pazarda geçerliliğini korur. Bunlara tarihli emirler denir.

Pay piyasası emir tipleri içerisinden dengeleyici emir hakkında “dengeleyici emir nedir?”, “özellikleri nelerdir?”, “nasıl kullanılır?”, “ne zaman kullanılır?”, “limit fiyatlı emir nedir?”, “piyasadan limite emir nedir?” gibi soruların yanıtını aradık. Biz yazarken hem eğlendik, hem öğrendik hem de unuttuklarımızı hatırladık. Umarım aradığınızı bulmuşsunuzdur.

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, mutlu, huzurlu ve bol kahkahalı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

Her yazımızda olduğu gibi bu yazımız da yatırım tavsiyesi değildir.

Yorum yapın