“Menkul Kıymet Nedir?” Diyenlere..

Menkul Kıymet Nedir? Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Menkul kıymet denilen şey, kişinin on beşli yaşlardan itibaren kulağına sıkça gelmeye başlayan, yatırımla uğraşmasa bile bir şekilde aşina olunan ve anlamı az çok bilinen bir terimdir. Özellikle finans, ekonomi ve forex gibi piyasalarda alım satım ve yatırım işlemleri yapanlar bu terimi bilseler de yeni başlayan yatırımcılar açısından menkul kıymetin ne olduğunu biraz açmak gerekebiliyor.

Menkul kıymet nedir?” ve “Menkul kıymetler nelerdir?” sorularının cevaplarını finans çeyizlerinden çıkarıp yeni yatırımcıların faydalanabileceği bir ortama koymak gerekiyor. Biz de bu görevi üstlenelim dedik.

ry5u6u6ı6ı6ı

Menkul kıymet nedir, çeşitleri nelerdir, menkul kıymetlerin özellikleri nelerdir, sermaye piyasası menkul kıymetleri nelerdir, yatırım yapılabilen menkul kıymetler nelerdir, menkul kıymetler örnekleri, araç, para, altın, hisse senedi menkul kıymet midir, gayrimenkul kıymet ne demek gibi menkul kıymetlere ait temel soruları ve cevaplarını bir ateşleyelim. Hosgelir.com, Forex piyasasının bilgi ateşleyenidir.

Forex piyasasında menkul ne demek? Menkul Kıymet Nedir? Çeşitleri Nelerdir? Buyurun..

et5y6u7ı7ı

1.. Menkul Kıymet Nedir?

Menkul, sözlük anlamı olarak bir yerden bir yere taşınabilen mal manasında tanımlanır. Daha eskilerden “ağızdan ağıza geçerek gelmiş” gibi manaları da bulunmaktadır. “Taşınabilir” şeklinde de bu anlam daraltılabilir. Menkul kıymet, taşınabilir özelliğe sahip olan, bir ekonomik değere sahip ve istenildiğinde nakit paraya ya da herhangi bir değere çevrilebilen mallara menkul mallar (menkul kıymetler) denilmektedir. Buradan anlamak gerekir ki gayrimenkul de, taşınamaz mallar olarak düşünülebilir.

Yatırımda ve ekonomide menkul kıymet olarak bilinen mallar da, sermaye piyasası araçları arasında yer alan ve yatırım aracı olarak kullanılabilen, taşınabilir özellikteki belli başlı kıymetli evraklar şeklinde düşünülebilir.

Menkul kıymetin Türkiye’deki tanımı Sermaye Piyasası Kanunu’na göre yapılır. Burada yapılan menkul kıymet tanımı, “yatırım ortaklığının kuruluşuna ilişkin olarak Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenen ve şirketin ticaret unvanı, amacı ve faaliyet konusu, süresi, yetkili organları gibi konuları içeren bir belgedir” şeklinde yapılmıştır.

Çıkarılması için genelde Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin alınan, alıcısına ortaklık ya da alacaklılık hakkı sağlayan, belli bir tutarı temsil eden, bundan dolayı da yatırım aracı olarak kullanılabilen kıymetli evraklar olarak menkul kıymet tanımını biraz sadeleştirip biraz açabiliriz.

Yani, kısaca, özetle, tek cümlede; taşınabilir mallara ait belgeler var, bu belgeleri piyasaya süren sahip ya da şirket SPK’dan izin almak durumunda, piyasadan bu belgeleri alan yatırımcı bir takım ortaklık ve alacak hakkı da sağlamakta, ancak bu ortaklık ve alacak hakların korunarak belgelerin devredilmesi mümkün değildir, ayrıca bu mala ya da varlığa konu olan alacaklar başka amaçlarla kullanılamaz, teminat olarak gösterilemez, haciz gibi işlemlere konu olamaz diye menkul malları özetleyebiliriz.

  • Menkul kıymetin önemi nedir?

Menkul kıymete konu olan evrakları diğer evraklardan ayıran temel özellik kıymetli olarak nitelendirilmeleridir. Elbet her evrak kıymetlidir ancak buradaki kıymetlilik biraz da maddi getiri değerinden gelmekte. Menkul kıymetteki evraklar bir “hak” ile bütünleşmiştir. Maddi değeri hem sahibine maddi değer kazandırır, hem de üzerindeki haktan dolayı sahibine ekstra güç ve yine maddi getiri sağlar.

Burada bahsedilen hak, bu evraklardan ve belgelerden ayrılamaz. Biri olmadan diğeri olamaz. Yani tutup da belgeyi satayım ama şirkete ya da kuruma ait haklarım bende kalsın diyemezsiniz. Olmaz. Ya da belge bende kalsın ama haklarım devredeyim veya başka yerde kullanayım gibi bir şey mümkün değildir.

Hakkın senindir ve elindeki belgeyle geçerlidir. Başkasının hakkı onundur ve kendi elindeki belgeyle geçerlidir.

Şu şirketten şu evrakım ve haklarımdan dolayı şu kadar para geliyor, bu para şuanda elimde, bir miktarını sana vereyim diyebilirsiniz. Getiriler sizin elinize geçtikten sonra bu durum mümkün. Ancak getiriler hala şirkette ya da kurumdayken, haklarınızın tamamını ya da bir kısmını bir başkası üzerine geçirmeniz söz konusu olamaz. Ha, şirket size bazı yasal yöntemler sunar, işi mümkün hale getirir, orası başka.

Hisse senedi gibi menkul kıymetlerin önemi bu haklarla bütünleşmesinden gelmektedir. Aldığınız mala ya da hisseye ait sorumlulukları, hak vb. özellikleri de beraberinde getirir.

4t5y5u6u6u6u6u

2.. Menkul Kıymetlerin Özellikleri Nelerdir?

Menkul kıymetler olarak bahsi geçen sermaye piyasası yatırım araçlarının bir takım özellikleri bulunmaktadır. Bu özelliklerden bazıları malın kendi cinsinden ve de “ne” olduğundan kaynaklanmakta olup, özelliklerden bazıları ise kabaca her menkul kıymet için geçerlidir.

Tabi ki her menkul kıymetin kendine özgü özelliklerinden bahsedemeyiz.

Ancak menkul kıymetlerin genel özelliklerine kabaca bakacak olursak şunları görürüz;

  • Menkul kıymet olarak bahsi geçen her mal, hukuki manada kıymetli evrak niteliğine
  • Menkul kıymetlerin nominal değerleri (itibari, üzerinde yazılı olan)(etiketi gibi düşünebilirsiniz) bulunur.
  • Nominal değerlere ek olarak o anki piyasa şartlarına ve hangi piyasada sergilenmekte olduğuna bağlı olarak piyasa değerleri de bulunur.
  • Çoğunlukla yatırım amacıyla piyasalarda kullanılırlar. Alınırlar ve satılırlar. Yatırımcılara kısa ve orta vadede getiri sağlarlarken, hisse senedi gibi ürünler de uzun vadede etkili getiriler sağlayabilir.
  • Bir tane çıkarmak hem şirket için hem de piyasa için verimsizdir. Aynı anda çok sayıda çıkarılırlar, ihraç edilirler ve halka sunulurlar. Halkın arz talebine göre değerleri etkilenir. Bu arz talebe göre ekstradan piyasa değeri kazandırılmak amaçlanır.
  • Menkul kıymetler nama (registered) ve/veya hamiline (bearer) yazılı olabilirler.
  • Hamiline yazılı olanlar sahiplik ile ilgilidir. Sahibi kimse, onun malıdır. Hamil zaten “üzerinde bulunduran, taşıyan” manalarına gelir. Sahibi olduğunuz herhangi birşeyi örnek olarak verebilirsiniz. Yalnızca teslim yoluyla sahip değiştirir.
  • Nama yazılı olanlar ise ciro hanesine sahiptir. Ciro işlemleri kaydedilerek ilerlenir.

Menkul kıymetlerin genel özelliklerini bu şekilde sıralayabiliriz. Ancak spesifik özellikleri ilgili olduğu kurum, kuruluş, şirket, herhangi bir varlık ile alakalı değişkenlik göstereceği için buraya sığmaz.

Gelin şimdi menkul kıymetlerin çeşitlerine bakalım ve örnekler verelim.

4t5y5u6u6u6u6u

3.. Menkul Kıymet Türleri Nelerdir? Forex Menkul Kıymet Örnekleri

Menkul kıymet çeşitleri de değinilmesi gereken bir başka konudur. Piyasada, özellikle forex’te, menkul kıymet olarak nitelendirilen pek çok yatırım enstrümanı bulunmaktadır. Peki nedir bu menkul kıymet çeşitleri?

  • Hisse senetleri (bilmeyenlere bununla ilgili de yazı yazacağız, sitede bir kontrol edin), tahviller ve bonolar (hazine, finansman, banka bonoları..)
  • Kamu Ortaklığı ve Toplu Konut İdaresi tarafından piyasaya sunulan tahviller
  • Hisse senedi ile değiştirilebilir özellikteki tahviller
  • Gelir ortaklığı ile kar-zarar ortaklığı senetleri ve sözleşmeleri,
  • Borç senetleri ve intifa senetleri
  • Yatırım fonu belgeleri
  • Gayrimenkul sertifikaları
  • Vb.

Gibi çoğaltılabilse de kısaca menkul kıymetler hakkında tahvil, bono, hisse senedi gibi değeri olan ve taşınabilir evrakların geneli örnek verilebilir.

4t5y5u6u6u6u6u

4.. Sermaye Piyasası Kanunu’na Göre Menkul Kıymetler Hangileri?

Aslında bir üst maddede saydıklarımızla aynı şey.

Sadece, bazı okuyucular bu başlık altında bulmak istiyor örnekleri, onlara yönelik bu başlığı da açtık.

Menkul kıymetlerin oluşturulmadan önce Sermaye Piyasası Kurulundan onayı gerektiğini söylemiştik. Sermaye Piyasası Kanunu tarafından menkul kıymet olarak kabul edilen yatırım araçlarına örnek olarak şunları gösterebiliriz;

  • Yatırımcıların ortaklık sağlamak, şirketlerin ise değer ve nam kazandırmak için kullandıkları; şirkete ait hisse senetleri,
  • Devletin ya da ticari bir işletmenin ödünç para sağlama amaçlı çıkardığı, yıllık belli bir faiz getirisi olan ve de alınıp satılabilme özelliğine sahip borç senetleri; tahviller
  • Herhangi bir pay vermeyen, sahiplerine sadece malvarlığına yönelik haklar sağlayan belgeler; intifa senetleri
  • Sahiplerine ortaklık hakkı sağlamadığı halde kar ve zarar ortaklığı veren belgeler; kar-zarar ortaklığı belgeleri
  • Finansman ve banka bonoları
  • Hazine bonoları, devlet ve diğer kamu tüzel kişileri üzerine tahvil ve bonolar

vb. şeklinde Sermaye Piyasası Kurulu’na göre menkul kıymetler sıralanabilir.

4t5y5u6u6u6u6u

5.. Sermaye Piyasası Kanunu’na Göre Menkul Kıymet Sayılmayanlar Hangileri?

Bir de yanlış bilinenler, aslında menkul kıymet olarak bilinip, Sermaye Piyasası Kanunu’na göre menkul kıymet sayılmayan yatırım araçları da var.

Bunlar arasında;

  • 2 yıldan kısa süreli ve tertip halinde çıkarılmış olan ipotekli borç ve irat senetleri
  • Talonlar,
  • Temettü ve faiz kuponları
  • Yatırım fonu katılım belgeleri (A tipi fon katılım belgesi hariç)
  • Opsiyon senetleri (maliklerince düzenlenmiş olanlar)
  • Mevduat sertifikaları olarak geçen sertifikalar
  • Sermaye piyasasında işlem görmesine rağmen menkul kıymet olarak sayılmayan sermaye piyasası araçlarını da bu gruba katarak bu şekilde sıralayabiliriz.

Bir de menkul kıymetleştirme kavramı var.

4t5y5u6u6u6u6u

6.. Menkul Kıymetleştirme Ne Demek?

Menkulleştirme de denilen bu terim, işletmelerin ya da şirketlerin, ya da işletmelerde likit halde bulunmayan varlıkların, yatırımcıların faydalanabilmesi ve işletmenin de kazanabilmesi için likit ve de pazarlanabilir menkul kıymetler haline dönüştürülmesi işlemi olarak açıklanabilir.

Menkul kıymetleştirme yöntemi temelde iki çeşittir. Bunlardan birincisi gelecekteki nakit aktarımlarına dayalı menkul kıymetleştirme iken, ikincisi ise yukarıda tanımını yaptığımız varlığa dayalı menkul kıymetleştirmedir.

Birincisinde, kaynak şirket, normal faaliyet süreci içerisinde, gelecekte elde etmeyi planladığı tahmini beklenti halindeki nakde/(alacağa) dayalı olarak menkul kıymeti ihraç etmesi ya da ihraç edilmesini sağlaması söz konusudur. Gelecekteki nakit aktarımına dayalı menkul kıymetleştirme bu mantık üzerine kuruludur.

İkincisi ise, alacaklar, sahibi olunup şuanda orada bulunmayan ve benzeri varlıklar karşılık gösterilmek suretiyle ihraç edilen, kısa vadeli ve teminatlı borç senetleri üzerine kuruludur.

Menkulleştirme yöntemi sayesinde işletmeler veya şirketler, geleneksel aracılardan kurtulur, doğrudan para ve sermaye piyasalarından fon sağlama yöntemiyle gelir katlarlar.

Menkulleştirmede fayda ya da zarar durumu da bir miktar değişir. Bu yöntem sayesinde büyük ölçekli yatırım araçları ve firmalara, küçük yatırımcılar da ortaklık sağlayabilmektedir. Böylelikle şirketten pay alabildikleri gibi, riskleri de kurumsal yatırımcılar ve küçük yatırımcılar beraber paylaşmaktadırlar.

Burada varant teriminin önemi de büyüktür. Varant, menkul kıymet haline getirilmiş opsiyonlardır kısaca. Dayanak bir varlığın önceden belirlenen bir fiyat üzerinden, belirlenmiş bir tarihte alma ya da satma hakkı doğuran, bu hakkın ise nakit uzlaşmalar ile değerlendirildiği menkul kıymet niteliği taşıyan sermaye piyasası araçları varant olarak geçer. Yatırımcıya haklar verirken, yükümlülükler vermez.

4t5y5u6u6u6u6u

7.. Menkul Kıymet Yatırımı Yaparken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Menkul kıymet yatırımı yaparken dikkat edilmesi gereken faktörler temelde 4 başlık altında sıralanabilir;

  • 1.. Emniyet,
  • 2.. Likidite,
  • 3.. Vergi,
  • 4.. Risk

Hadi bu faktörlerin menkul kıymet yatırımına nasıl tesir ettiğini açıklayalım;

  • Emniyet Faktörü (Mevcut Sermayeyi Koruma)

Her yatırımcı öncelikli olarak mevcut sermayesini korumayı amaçlar. Bunun diğer adı zarar yapmamaktır. Menkul kıymetlerde bu daha da değerlidir.

Forex piyasasında mevcut sermayeyi korumanın en temel yaklaşımı güvenilir forex şirketleri ile çalışmaktır. Çünkü eğer yatırımınız sonucunda kar sağlasanız bile o parayı alamıyorsanız yatırdığınız para da boşa gitmiş demektir ve yatırdığınız mevcut sermayenizi kaybedersiniz.

Bunun ikinci seçeneği de her piyasada aynıdır. Seçtiğiniz menkul kıymet yatırımını yaparken mevcut sermayeyi olumsuz etkileyecek piyasanın temel özelliklerini yakında araştırmalı, güvence, maksimum gelir, likidite yüksekliği, alım satım kolaylığı, işlem özellikleri, komisyonlar ve diğer kesintiler, kaldıraç oranları gibi detayları iyi araştırmalı ve ana paranıza etki edebilecek tüm durumları gözden geçirmelisiniz.

Mevcut sermayeyi en iyi anlatan deyim yastık altındaki paralardır. Bu paraların temel düşmanı ise enflasyondur. Dolayısıyla mevcut sermayeyi koruma amacı da gütmesi gereken her yatırımcı enflasyonu da hesaba katıp yatırımlarına o şekilde boyut kazandırmalıdır. Bunun temel çözümü de nakit parayı altın, hisse senedi ya da değerini kanıtlamış döviz kuru gibi yatırım araçları üzerine bağlamaktır.

Burada bazı yatırımcılar, hem nakit paralarını, ufak ufak da olsa sürekli değer kazanacağını düşündükleri dolar, euro gibi döviz cinslerine çevirirler. Bunun için de genelde yurtdışı piyasaları kullanırlar. Ve sonra bunlar üzerinden menkul kıymet ya da diğer varlıklara yatırım yaparlar. “Bir yandan menkul kıymet değer kazanırken bir yandan da kur değer kazandığı için kazancı bir miktar arttırırım” düşüncesiyle hareket ederler.

  • Likidite Faktörü

Likidite, forex gibi piyasalarda akışkanlık manasına gelir. Piyasalarda temel akışkan, paradır. Ya da bunu “piyasanın sıvı hali, paradır” şeklinde özetleyelim. Dolayısıyla likidite dediğimiz faktör, paraya ya da nakde çevrilebilme yeteneğidir.

Yatırım aracının nakde dönüştürülmesi esnasında değer kaybetmemesi istenir. Burada da tam likit ve tam likit olmama kavramları ön plana çıkar. Eğer menkul kıymet, nakde dönüştürülürken değer kaybetmiyorsa tam likit olduğundan bahsedilir. Bir miktar kayıp söz konusuysa, tam likit olmadığı söylenir.

Likidite, yatırımcıların menkul kıymetler de dahil olmak üzere piyasa enstrümanları alım satımı yaparken ne kadar kolaylıkla bu işlemleri yapabildikleri, her an alıcı ya da satıcı bulabilmelerini anlatır. Piyasada bu ne kadar alıcı ve satıcı olduğu, ve bunların piyasaya ne büyüklükte nakit katkısı sağladıklarıyla ilgilidir.

Çok alıcı ve satıcı varsa, kısa süreler içerisinde alım satım işlemlerinizi gerçekleştirebilirsiniz. Beklemeniz gerekmeyebilir. Bundan dolayı da bir zaman sonra oluşabilecek değer kayıplarından ya da kazanç kayıplarından menkul kıymetinizi korumuş olabilirsiniz. Likidite, bunları ne kadar kolay başarabildiğinizi belirler.

Forex, dünyanın en likit finans piyasası olarak bilinir. Günlük işlem hacmi 7 trilyon dolara kadar yaklaşmaktadır. Avustralya’dan Avrupa ve Amerika’ya kadar borsaları içermekte ve dünyanın her yerinden küçüklü büyüklü yatırımcı barındırmaktadır. Likidite büyük olunca, işlemleri kolay halledilen ve büyük pazar bulan yatırımcılar bu piyasaya diğer yatırımcıları çekmektedir.

Bu da forex piyasasını daha da büyütür.

Büyük ve likit piyasalar menkul kıymetlerinizin değer kaybetmeden işlemlerinizi gerçekleştirebilmenize imkan sağlar.

  • Vergi Faktörü

Mevduat, hisse senedi, hazine bonosu gibi çeşitli enstrümanların vergilendirilmesi bazı farklılıkları barındırır. Bundan dolayı menkul kıymet gelirlerine ilişkin vergiler önem arz eder.

Bu konuda temel yapmanız gereken, eğer menkul kıymet yatırımı yapacağınız önceden belliyse, forex aracı kurumu seçerken ya da herhangi bir piyasada aracı kurum seçerken, menkul kıymet enstrümanlarına ilişkin vergi şart ve yükümlülüklerini, gelirlerdeki kesintilerin miktarını incelemenizdir.

Menkul kıymet gelir vergilerine ait özellikler aracı kurumdan aracı kuruma değişkenlik gösterebilir. Bunun haricinde bir de Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayınlanacak açıklamaları da takip edebilirsiniz.

  • Risk Faktörü

“Hayat, siz planlar yaparken başınıza gelenlerdir” klişesini duymuşsunuzdur. Hiçbir şey yüzde yüz kesin değildir. Her amaçladığınız olacak olsaydı şuan bu yazıyı okuyor olmazdınız. Yatırım dünyasında da aynı şey söz konusudur. Ne kadar iyi olursanız olun, her daim kazanamazsınız. Para söz konusu olduğunda bu risk her daim bulunur. Bir de işin içerisine forex ve kaldıraçlı piyasalar girerse..

Bireysel ya da kurumsal herhangi bir yatırımcının her daim riskleri bulunur. Yatırım süreci risklerle doludur.

Bireysel takılıyorsanız burada önemli olan hangi menkul kıymete yatırım yapacağınızdır. Eğer risklerini kabullenebileceğiniz ya da size çok daha uygun olduğunu düşündüğünüz bir menkul kıymete yatırım yapacaksanız onun hakkında bolca araştırma yapmanız gerekir. Karar kıldığınızda ise bu sermaye aracı için en uygun aracı kurum hangisi ona karar verirsiniz.

Önceliğiniz riskleri kabullenmek değil onların azlığı, var olandan da nasıl kaçınabileceğiniz olmalıdır. Belki kalan en son riskleri kabullenme durumuna geçebilirsiniz.

Eğer ki şirket boyutunda bakacak olursak da forex vb. finansal yatırım piyasalarında şirketler için de riskler bolca bulunmaktadır. Ticaret şartları zorludur. Vergiler, faizler veya kur dengesizlikleri gibi nedenlerle şirketler finansman sağlama durumundadır.

Geçtiğimiz günlerde battığı yönünde çeşitli haberler çıkan, sonrasında ise asılsız olduğu ve borcunun bir kısmını kapattığı yönünde haberler çıkan Çinli emlak devi Evergrande şirketi de bu konuya son derece büyük örnektir. Batıp batmadığı tam net olmasa da buradan çıkarılacak ders Çin’de bile olsanız, ve ne kadar büyük şirket de olsanız piyasalarda çok çeşitli riskler bulunmaktadır ve gün gelir bu riskler herhangi bir şirketi vurabilir.

Gerek şirket gerek de bireysel yatırımcılar ya da kurumlar üzerinden baktığımızda menkul kıymet yatırımları yapılırken risk faktörü hesaplaması yapılmalı ve risk faktörleri her daim göz önünde bulundurulmalıdır.

4t5y5u6u6u6u6u

8.. Menkul Kıymet Son

Menkul kıymet nedir, menkul kıymetler nelerdir, çeşitleri nedir, ne işe yarar, özellikleri nelerdir, sermaye piyasası kanunu kapsamında hangi araçlar menkul kıymet olarak geçer, altın, para, döviz, araç, hisse senedi menkul kıymet midir, menkul kıymetler ne demek gibi menkul mallar üzerine bir yazıyla karşınızdaydık.

Burada temel öğrenmeniz gerekenler menkul kıymetin ne olduğunu bilme, taşıdığı riskleri ayırt edebilme, diğer yatırım ürünlerine göre farklılıklarını anlayabilme, hangi yatırım araçlarının menkul kıymet olarak bilindiğini anlama, hangi piyasada bulunduklarını anlama, altın, kıymetli madenler ve metal gibi diğer borsa araçlarından farklarını görme, borsalarda vadeli ve vadesiz işlem yapılabilen diğer yatırım araçlarını da bilmektir ve önem arz eder.

Yazıda bunların büyük kısmına değindiğimizi düşünüyorum.

Katkı sağlamak isteyenler yorum kısmından yapabilirler. Dilerseniz bilgi ekleyin, dilerseniz soru sorun..

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, mutlu, huzurlu ve bol kahkahalı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

Yorum yapın