Opsiyon Nedir? Opsiyonlu İşlem Ne Demek? Opsiyon Yatırımı Nasıl Yapılır?

Opsiyon Nedir & Ne Demek? Opsiyon İşlemlerinde Nasıl Yatırım Yapılır?

Finans dünyasında türev piyasasına dahil türev ürünler arasında yer alan opsiyonların tanımına yakından bir bakalım; opsiyon nedir, opsiyon ne demektir, çeşitleri nelerdir, opsiyon sözleşmeleri ne işe yarar, avantajları, dezavantajları ve diğer özellikleri..

Bu makale temel olarak: Türev piyasa ve türev ürünler, opsiyon nedir, opsiyon ne demek, opsiyon türleri nelerdir, opsiyon çeşitleri, opsiyon sözleşmeleri, opsiyonlu sözleşme örnekleri, opsiyon tarihi, Avrupa tipi opsiyon nedir, Amerika tipi opsiyon ne demektir, call option nedir, opsiyonlara yatırım nasıl yapılır, hangi tür opsiyonlar vardır gibi opsiyon konusuyla ilgili kafanıza takılacak temel sorulara cevap olacaktır.

ewrrr3t44t4t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

Opsiyon ne demek sorusunda kafanıza en yatacak cevap, türev ürünleri bilmekten geçer. Ekonomi piyasalarının çeşitli sınıflandırılmalarından bir tanesi olan işlem türüne göre sınıflandırıldığında spot piyasalar ve türev piyasalar (vadeli işlem piyasaları) olarak ikiye ayrılıyordu. Spot piyasalarda ürünlerin ödemeleri teslimat esnasında gerçekleşiyordu. Vadeli işlemler ya da türev piyasası olarak bilinen piyasada ise ödeme ve teslimat, daha önceden anlaşılan şartlarda ve daha önceden belirlenmiş ileri bir tarihte yapılıyordu.

Vadeli işlem ve türev piyasa ürünleri, spot piyasalardaki ürünler (dayanak varlıklar) baz alınarak türetilmiş ürünlerdi. Bundan dolayı da adları türev ürün ya da türev araç olarak bilinmekteydi. (Bunları Türev Piyasası Nedir ve Türev Ürünler Nelerdir yazılarımızda okuyabilirsiniz).

Opsiyonlar da bu türev ürünler arasında yer alır. Vadeli işlem piyasası (türev piyasası) eleman ve enstrümanlarından bir tanesidir. Vadeli işlem piyasalarında işlem gören ürünlerin çeşitleri vardır ve opsiyonlar da onlardan bir tanesidir.

wer3rr4t4ttt4

Şimdi gelelim opsiyonun tam tanımına..

1.. Opsiyon Ne Demek?

Opsiyon Nedir?”; piyasadaki anlamı, opsiyon satıcısı (ya da opsiyon yazıcısı) ve opsiyon alıcısı arasında yapılan, satıcının opsiyon primi alması, ve bunun karşılığında alıcıya da miktarı (valör – başlangıç tarihi), vadesi, teslim şartları önceden belirlenmiş olan finansal varlığı belirli bir fiyattan satın alma ya da satma hakkının verilmesi şeklinde yapılan kontratlara opsiyon denir. Taraflar arasında yapılan bu anlaşmalara Opsiyon Sözleşmeleri denir.

Opsiyonlar da diğer türev ürünlerde olduğu gibi kaba bir mantık içerir. Türev ürünler genelde, belirli bir dayanak varlığı belirli bir fiyattan belirli bir vade için alma ya da satma hakkı tanıyan kontratlardır.

Opsiyonda alıcı tarafta olan yatırımcı, belirli bir opsiyon primi karşılığında opsiyonu kullanma hakkına sahiptir. Satan tarafta olan yatırımcı ise, alıcının isteği doğrultusunda opsiyon gerekliliklerini sağlamakla yükümlüdür.

4t5y5y55y5y5

2.. Opsiyon Sözleşmeleri Nedir?

Opsiyonlar, finans dünyasındaki özel ürünler arasında yer alır. Türev ürünler içerisinde piyasa ve de alıcıların muhtemel ihtiyaçlarına göre oluşturulmuş, bolca çeşidi ve çok zengin özellikleri bulunan sözleşmelerdir.

Türev piyasası ürünleri daha çok, riskten kaçınmak (hedging) isteyen yatırımcıların tercih ettiği bir alandır. Bir finansal ürünün ileri zamanlarda değerlenme riski olduğundan alıcılar bu finansal varlığı şimdiden almak isterken, satıcılar da bu varlığın değer kaybetmesi korkusuyla şimdiden satmaya razı olduğu anlaşmaları içerirler genelde. Türev piyasa işlemlerinde taraflardan birinin kayıp yaşaması pek muhtemeldir. Alıcılar, varlığın şuanki değeri üzerinden işlem yapmayı isterler.

Opsiyon sözleşmeleri de bunlardan bir tanesidir.

Opsiyon sözleşmesi örnekleri günümüzdeki araba fiyatları üzerinden en iyi şekilde verilebilir.

Örneğin Mehmet Bey, 300.000 liralık bir arabayı almayı hayal ederken, bu arabayı almak için eline geçmesini beklediği para hesabına 3 ay sonra yatacaktır. Ancak Mehmet Bey, 3 ay beklerse bu arabanın fiyatı alıp başını gidebilir. Mehmet Bey bu durumun farkına varır. Emre Bey ile irtibata geçer.

Emre Bey, Mehmet Bey’den 10.000 TL kapora alır. Bu kaparo karşılığında, 3 ay sonra araba fiyatları artsa dahi, Mehmet Bey’e bugünkü fiyatından (300.000 liradan) satacağına dair bir taahhütte bulunur. İşte bu taahhüt ve Mehmet Bey ile Emre Bey arasında yapılan bu anlaşmaya Opsiyon Sözleşmesi (Opsiyon İşlemi) denir. Verilen kapora ise opsiyon primidir. Eğer 3 ay sonra arabanın değeri 320.000 lira olursa, Mehmet Bey 300.000’den almış olacak ve 20.000 lira kar etmiş olacak. Ancak arabanın fiyatı düşerse, örneğin 275.000 lira olursa, Mehmet Bey arabayı 275.000 liradan başka bir galeriden alabilir, verdiği 10.000 lira kapora zarar etmiş olsa da totale bakıldığında yine 300.000’den daha uygun fiyata almış olur.

Buradan, opsiyonlu ne demek hakkında da fikir sahibi olmuşsunuzdur. Opsiyonlu araç, opsiyonlu ürün, opsiyonlu işlem, opsiyonlu bilet…. Örnekler çoğaltılabilir.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

3.. Opsiyon Sözleşmesi ile İlgili Kavramlar

Bu kontratlarla ilgili işlemler yapacaksanız şu birkaç terimi bilmenizde fayda var;

  • Opsiyon Primi:

Alıcı tarafından, karşı tarafa (opsiyon satıcısı ya da opsiyon yazıcısına) verilen kaporadır. Opsiyon alıcısı, satıcıdan ileri tarihte ilgili varlığı alabilmek için, ona şimdiden bir miktar para ödemesi yapar.

Ya da opsiyon primine, satıcının opsiyonu yazmak için talep ettiği ücret olarak da bakabiliriz. Bu ücret genelde işlem anında tahsil edilir (sözleşmenin imzalandığı tarihte) ve alıcı opsiyonu kullanmazsa bu ücreti geri alma gibi bir durum yoktur. Yani opsiyon kullanılmadığında opsiyon primi yanar.

Opsiyonun kullanılamaması genelde alıcının daha iyi fırsatlar yakalamasından kaynaklanır.

Opsiyon primi; vadenin uzunluğuna, ilgili varlığın piyasa değerine, ilgili varlığın piyasa değerinin opsiyon kullanım fiyatı ile arasındaki farka, piyasadaki fiyat dalgalanmalarına, risksiz faiz oranlarına, sermaye dışındaki ek getirilere bağlı olarak değişken miktarlarda talep edilebilir.

  • Kullanım Fiyatı (Strike Price):

Opsiyon anlaşması sırasında belirlenen, opsiyonun kullanıldığı tarihte söz konusu varlık için ödenecek alım ya da satım fiyatına kullanım fiyatı (strike price) denir. Opsiyonun kullanılmak istendiği fiyatı tarif eder. Araba örneğimizdeki 300.000 lira, kullanım fiyatına örnektir.

  • Long (Uzun) Taraf:

Opsiyon alıcılarının tarafını anlatan terimdir. Alıcı long pozisyon açmış olarak da düşünülebilir. Opsiyon anlaşmalarında alıcıların opsiyon primi ödeme dışında pek bir kayıpları bulunmamaktadır. Tabi bu organize piyasalar için söz konusudur. Yükümlülükleri de opsiyon primini ödemek üzerine kuruludur.

  • Kısa (Short) Taraf:

Opsiyon sözleşmesini satan tarafı anlatır. Satış yapan taraf, short pozisyon açmış olarak da düşünülebilir. Opsiyon anlaşmalarında satıcıların (kısa tarafın) riskleri daha fazladır. Vadeye değin, ya da vade tarihine kadar olan süreçte alma ya da satma yükümlülüğü bulunduğu için risk altındadır. Bunun bir sonucu olarak kısa taraftan teminat talep edilir.

  • Başlangıç Teminatı:

Bir kurum üzerinden yapılıyorsa işlemler, genelde kurum başlangıç teminatı ile sürdürme teminatını ve de oranlarını belirler.

  • Sürdürme Teminatı:

Bir kurum üzerinden yapılıyorsa işlemler, genelde kurum başlangıç teminatı ile sürdürme teminatını ve de oranlarını belirler.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

4.. Opsiyon Çeşitleri Nelerdir?

Alım opsiyonu (call option) ve satım opsiyonu (put option) olarak bilinin iki tür opsiyon vardır.

  • Alım Opsiyonu – Call Option Nedir?:

Yine uzun taraf ve kısa taraf gibidir. Alım opsiyonu alıcıdan tarafın opsiyon anlaşmasını anlatır.

Kontratı alan tarafa belli bir vadede ya da o vadeye kadar, belirlenmiş miktarda malı, kıymeti ya da finansal varlığı belirlenmiş bir fiyattan alma hakkı veren opsiyondur.

  • Satış Opsiyonu – Put Option Nedir?:

Satım opsiyonu, satıcıdan tarafın opsiyon anlaşmasını anlatır.

Kontratı alan tarafa belli bir vadede ya da vadeye kadar, belirlenmiş bir miktarda malı, kıymeti ya da finansal varlığı belirlenmiş bir fiyattan satma hakkı ya da yükümlülüğü sağlayan opsiyondur.

Alım ve satım opsiyonlarında her iki türde de, opsiyon işleminin gerçekleşeceği T günü, prim borçları uzun pozisyon sahibinin (alıcının) hesabından tahsil edilir. Satıcının (kısa pozisyon sahibinin) prim alacağı ise, hesabına opsiyon işleminin gerçekleştiği tarihin bir gün sonrasında (yani T gününden bir gün sonra) yatırılır.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

5.. Opsiyon Tipleri Hangileridir?

Opsiyonlar bir de vadelerine göre tiplendirilir. Bunlar Avrupa tipi ve Amerikan tipi opsiyonlardır.

Avrupa tipi opsiyonların sadece vadesinde kullanılmasına izin verilir.

Amerikan tipi opsiyonlar ise, vadede ya da vadeden önceki herhangi bir günde opsiyon alıcısı tarafından kullanılabilir.

wr4t5y5y5y5

6.. Opsiyon Ne Amaçla Kullanılır?

35 tane neden sıralasam da temel amaç paradır. Bunu biliyorsunuz. İkinci sırada da riskten korunma ve zaman gelir. Vadeli işlem piyasalarında en büyük iki özellik zaman kazancı ve riskten korunma olarak sıralanabilir.. Tabi paradan sonra..

Opsiyonun kullanım amaçlarına baktığımızda;

Türev piyasasını, türev ürünleri ve bu kulvarda yer alan opsiyon işlemlerini tercih eden yatırımcıların temelde 3 nedeni vardır. Spekülatif kazanç, arbitrajdan kaçma ve riskten korunma (hedging)..

Türev piyasaların temelinde hedging mekanizması işlev görür. Opsiyon işlemlerinde de bu geçerlidir ve bu işlemlerde riskten korunmak önemli bir yer tutar. Türev piyasalarda fiyat regülasyonları daha optimaldir. Arbitraja izin vermezler. Ayrıca türev piyasalarda spekülasyonlar ekstra bir kazanç kapısı sağlayabilir.

Opsiyon işlemlerinde eğer alıcı tarafsanız zararınız sınırlı iken, karda ise bir sınır yoktur. Teoride bu böyledir ve yatırımcının ilgisini çeker. Bunun yanında kaldıraçlı işlem de yapıyorsanız küçük yatırımlar çok büyük kazançlar elde etmenizi sağlayabilir. Bir taraftan hedging (riskten korunma) bulunması, ve bir taraftan da arbitrajsız işlemler çoğu yatırımcıya daha cazip gelir.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

7.. Opsiyon Fiyatlamasını Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Opsiyon primi; vadenin uzunluğuna, ilgili varlığın piyasa değerine, ilgili varlığın piyasa değerinin opsiyon kullanım fiyatı ile arasındaki farka, piyasadaki fiyat dalgalanmalarına, risksiz faiz oranlarına, sermaye dışındaki ek getirilere bağlı olarak değişken miktarlarda talep edilebilir.

Dayanak varlığın fiyatındaki artış alım opsiyonunun fiyatını arttırırken, satış opsiyonunun fiyatını azaltmaktadır.

Vade süresinin uzun olması hem alım hem de satım opsiyonlarının fiyatını arttıran bir etmendir. Vade kısaysa opsiyon değeri de düşük olur. Unutmamak gerekir ki türev piyasalarının kilit noktası aslında vadeli işlemler olmasıdır, yani vadedir. Çoğu zaman uzun vade, daha büyük riskler, daha önemli bir anlaşma demektir.

Kullanım fiyatındaki yükseklik, alım opsiyonunun değerinde azalmalara, satım opsiyonunun değerinde ise artmalara neden olur.

Dayanak varlığın fiyat grafiğindeki volatilitesi ne kadar fazlaysa, hem alım hem de satım opsiyonunun değerleri de artar.

Faiz oranındaki yükselme, alım opsiyonlarının değerini arttırırken, satım opsiyonlarının değeri ise azalmaktadır.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

8.. Opsiyon Yatırımının Avantajları Nelerdir?

Opsiyonların en önemli avantajları şu şekildedir;

  • İhtiyacı duyduğunuz ürüne, karşılayabildiğiniz fiyattan ulaşmanızı sağlar.
  • Riskten korunmak (hedging) isteyen yatırımcılar için önemli bir yatırım aracıdır.
  • Kaldıraçlı işlemler yaparak, opsiyon sayesinde daha az yatırımla ciddi kazançlar elde etme imkanı sağlar.
  • opsiyonlarda düşük işlem maliyeti avantajı da bulunmaktadır.
  • Bunun yanı sıra opsiyon işlemlerinde teorik olarak zararınız sınırlı (opsiyon primi kadar) olacaktır, ancak kazanç imkanı sınırsızdır.
  • Opsiyonların bir avantajı da vade sonunu bekleme zorunluluğunun olmamasıdır. Vade tarihinden önce de istenilen zaman diliminde opsiyon kullanılabilir. Ancak bu durum borsadan borsaya ya da aracı kurumdan aracı kuruma değişkenlik gösterebilir. Biliyorsunuz ki Avrupai tip opsiyonlarda vade tarihi beklenmelidir.

wrf4t5y56u6

9.. Opsiyon Yatırımının Riskleri ve Dezavantajları Nelerdir?

  • Opsiyonlarda kaldıraçlı işlemler yapılırsa (forex kaldıraç konumuzda anlatmıştık), kaldıraçlı işlemlerin kar olasılığı kadar kayba uğrama olasılığı da mevcuttur. Yatırımcı teminatını kaybedebilir. Kaldıraçlı işlemler iki ucu keskin bıçak gibidir.
  • Opsiyonlar elde tutulan zaman diliminde kar artışı hedeflenerek yapılan yatırımlardır. Eğerr elde tutulan zaman diliminde kar artışı olmazsa, vade dolumunda opsiyon kontratı sona ereceği ve değeri sıfırlanacağı için zarar ihtimali ortaya çıkar.
wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

10.. Yatırım Yapılabilecek Opsiyonlar Hangileridir?

Burada yine opsiyon çeşitleri ön plana çıkar. Ürünün cinsine göre opsiyon çeşitleri de bulunmaktadır. Döviz opsiyonları, hisse senedi opsiyonları, hisse senedi endeks opsiyonları, faiz opsiyonları, futures opsiyonları, opsiyon opsiyonları gibi pek çok opsiyon tipi bulunmaktadır.

Yine aracı kurumdan aracı kuruma farklılık gösterebilmekle beraber; Tesla, Apple ya da “Meta” yeni adıyla Facebook gibi dev şirketlerin hisselerinin opsiyonları; altın, gümüş, petrol, kahve gibi emtia opsiyonları; USDTRY ya da EURUSD paritesi gibi döviz opsiyonları; S&P 500 gibi dünya borsa endekslerine ait opsiyonlar gibi pek çok opsiyona yatırım yapılabilir.

Bu seçenekler aracı kurumdan aracı kuruma değişkenlik gösterebilirken, ülkeden ülkeye de değişkenlik gösterebilir. Ayrıca kafanızda hangi tür opsiyon yapmak varsa, aracı kurum henüz seçmediyseniz aracı kurum seçerken bu opsiyon tipine uygun olan seçenekleri var mıdır, varsa hangi özelliklere sahip, işlemler size uyuyor mu, şirketin size sunduğu veriler ve ücretler nasıl gibi pek çok detayı da araştırarak aracı kurum seçmenizde fayda var.

wr4tt4t44t4t
1.. para 2.. hedge 3.. zaman

Opsiyonlar ne demek, opsiyon nedir, türleri ve çeşitleri nelerdir, hangi tip opsiyon sözleşmeleri vardır, opsiyon yatırımı yapılabilecek ürünler nelerdir, nasıl yapılır, opsiyonlu ürün nedir, opsiyonlu ne demektir, call option nedir, alım ve satım opsiyonları nedir, Avrupa ve Amerika tipi opsiyonlar ne demek gibi opsiyon nedir hakkındaki pek çok soruyu bilgilerle ışıttık.. Hosgelir.com forex ve piyasaların ışıtanıdır..

Tabi ki bu makaledeki kısımlardan hiç biri yatırım tavsiyesi değildir.

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, mutlu, huzurlu ve bol kahkahalı, bol kazançlı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

Yorum yapın