Türev Piyasası Nedir? Türev Piyasalar Nelerdir?

TÜREV PİYASA NEDİR?

Forward, futures, options ve SWAP gibi ürünlerin bulunduğu türev piyasaya genel bir bakış atalım istedik. Pek çok yeni yatırımcı türev piyasasının ne olduğu hakkında az fikre sahip. Türev piyasası nedir; organize ve tezgah üstü piyasaları kapsayan türev piyasası ne demek, açıklayalım..

Forex piyasasından bahsede bahsede arada sıkılmamız çok doğal. Bir de forex muhabbetleri içerisinde bahsi geçen türev piyasalar diye bir şey var. Nedir bu türev piyasalar? Yenilir mi içilir mi? Forex’in bir kolu mu, bacağı mı? Yoksa apayrı bir dünya mı? Türev ürünler meyve mi yoksa modifiye araç mı? Türev araçlar derken neden bahsediliyor?

Yetişin a dostlar, türev piyasaları anlatıyoruz..

wr4t545y5y
Türev piyasalar vadeli işlemlere dayanan anlaşmalı değiş-tokuşlardan ibarettir..

Türev Piyasası Nedir?

Forward, futures, options, SWAP gibi ön plana çıkan ürünler ile vadeli işlemler yapabildiğiniz piyasaların genel adına türev piyasası denir. Vadeli işlemler derken, ileri bir tarihte (vadede), fiyatı ve diğer şartları önceden belirlenmiş olan türev ürünlerin alım-alım satım işlemleri kastedilir ve bu işlemlerin gerçekleştiği piyasalar türev piyasalar olarak bilinir.

Türev Piyasası Çeşitleri Nelerdir?

Türev piyasalar; genelde organize piyasalar ve tezgah üstü piyasalar olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Organize piyasalarda (“Exchange Traded” olarak da geçer) futures işlemleri yapılırken, tezgah üstü piyasalarda (“over the counter” olarak da geçer) forward işlemleri gerçekleşmektedir.

Organize piyasalar, adından da anlaşılacağı üzere bir kalıp, bir düzen üzerine oturtulmuş misali piyasaları anlatır. Buralarda standartlaştırılmış türev ürünlerinin alım-satım işlemleri yapılmaktadır. Organize piyasalara CBOT (Chicago Opsiyon Borsası) ve VİOP (Vadeli İşlemleri ve Opsiyon Piyasası) gibi piyasalar örnek verilebilir. Bu piyasalarda hukuki düzenlemeler daha etkindir.

Tezgah üstü piyasalar, alıcı ve satıcı tarafından şartları netleştirilmiş olan işlemleri kapsar. Hukuki düzenlemeler daha azdır. Tezgah üstü piyasalarda önceden belirlenmiş şartlar ve fiyatlar altında, satıcılar ilgili varlığı ileride bir vadede (tarihte) teslim etme, alıcılar ise ilgili varlığın belirlenen ücretini ödeme yükümlülüğüne sahiptir. Böylelikle dayanak varlığın alım satımı gerçekleşmiş olur. Tezgah üstü piyasalarda forward işlemlerinin yapıldığını belirtmiştik.

et5y6u6u7ı7
Vadeli işlemler genelde anlaşmalar üzerinden yürütülür..

Türev Ürünler Nelerdir?

Türev araçlara da bakacak olursak, değeri başka bir finansal varlığın ya da malın değerine doğrudan bağlı olan finansal ürünlere türev araç denilmekte. Bir dayanak varlığa göre türetilmiş olan ve de bu dayanak varlığın değerindeki (ederindeki) değişimlere bağlı olarak değeri değişen finansal ürünlere türev ürünler (türev araçlar) adı verilir.

Türev piyasalar olarak da adlandırılan vadeli işlem piyasalarında türev araçlar olarak akla ilk gelen dörtlü; Forward, Futures, Opsiyon ve SWAP işlemleridir.

Forwards: Vadeli satım sözleşmeleri olarak geçer. Geleceğe yönelik imzalanan bu sözleşmeler, satıcıların belli bir ürünü anlaşılan ileri bir tarihte, en baştan belirlenen bir fiyat üzerinden alıcılara teslim etme yükümlülüğünü öngören sözleşmelerdir.

Futures: Vadeli işlem sözleşmeleri olarak da geçer. Alıcı ve satıcı olarak yine iki taraf arasında yapılır. Anlaşılan fiyat üzerinden; satıcıdan, alıcıların ileride belirlenen bir tarihte ilgili finansal varlığı almaya razı olduğu (Ancak burada ilgili sözleşme şart ve yükümlülüklerinin işlemlerin gerçekleştiği borsa tarafından standart şekilde belirlendiği bilinmelidir) sözleşmelerdir.

Opsiyon Sözleşmeleri: Burada opsiyon primi söz konusudur. Opsiyon yazıcısı/satıcısı ve de opsiyon alıcısı arasında yapılan, satıcının opsiyon primi alması, ve bunun karşılığında alıcıya da miktarı, vadesi, teslim şartları önceden belirlenmiş olan finansal varlığı belirli bir fiyattan satın alma veya satma hakkını verdiği sözleşmelere denir.

SWAP Sözleşmeleri: Değiş tokuş. Swap, piyasalarda genelde takas ya da değiş tokuş olarak bilinir. Burada değiş tokuş yapılan şey iki tarafın da sahip olduğu ödemelerdir. İki taraf sahip oldukları ödemeleri, önceden belirlenmiş esaslar ve yükümlülükler çerçevesinde karşılıklı değiştirmeleri swap sözleşmeleri olarak bilinir.

NOT: Türev araçları nedir, denildiğinde bu şekilde açıklayabiliriz. Ancak bu kısmı sonraki yazılarımızda “Türev Araçlar Nelerdir?” başlığı adı altında apayrı bir konu olarak tekrar ele alacağız.

wr3t4t4yy4y4
Risklerden kaçınmak isteyen yatırımcılar için türev piyasalar daha cazip gelebilir..

Türev Piyasaların Avantajları ve Tercih Edilme Nedenleri

İleri tarihli bir vade elemanı için (vadeli bir ürün için) hem fiyatı hem de şartları önceden belirlenmiş ürünlerin alım satımının yapıldığı piyasaya türev piyasası denir. Peki, türev piyasalarını kimler ne için tercih eder?

Avantajları

Türev piyasaların avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz;

  • İlerleyen zamana bağlı meydana gelebilecek fiyat değişimlerinden etkilenmeme ve bugünden itibaren ilgili ürünün fiyatını hem satıcı hem alıcı açısından koruma altına alma avantajı ilk sayılabilecek maddedir.

(Spot piyasa birçok risk barındırır. Dolayısıyla bugünün fiyatı ile yarının fiyatı aynı olmayabilir. Türev piyasalar yatırımcıları bu risklerden korur.)

  • Türev piyasalarındaki vadeli işlemler neticesinde yatırımcılar, spot piyasalara oranla çok daha düşük miktarlarda sermaye ile işlemler yapabilmektedir. Yatırımcı için türev piyasalar, çoğu zaman daha düşük sermaye ile ilgili alım satımı gerçekleştirebilme imkanı tanır.

(Türev piyasalarda, spot piyasadaki işlem tutarından daha az bir teminat tutarı ile işlemleri gerçekleştirebilme olanağınız bulunur.)

  • Bir diğer avantajı ise yine etkin risk yönetimi üzerinedir. Türev piyasalar, yatırım piyasalarındaki taraflardan yatırımcılar, üreticiler, bankacılar, ithalat ve ihracatçılar, portföy yönetici kurum ya da kişilerin ilerleyen süreçte fiyatlar üzerinde meydana gelebilecek değişiklikler hakkında fikir imkanı yakalamaları ve böylelikle meydana gelebilecek riskleri yönetebilmelerine olanak sağlar.
  • Ayrıca türev piyasası, bazı yatırımcılara piyasa hareketlerinden faydalanarak geleneksel yatırım ürünlerinden daha fazla getiri elde etme imkanı sunmaktadır.
rty5y6u6u6u
Bazı yatırımcılar açısından spot piyasalar pek çok riske gebedir..

Tercih Edilme Nedenleri

Türev piyasasını daha çok piyasa hareketlerinden fayda ve çıkar sağlayarak kazanç elde etmeyi arzulayan yatırımcı kişiler ya da kurumlar, ve de piyasadaki risklere karşı koruma (hedging) hedefleyen yatırımcı kişiler ya da kurumlar kullanmaktadır.

Türev piyasası ve türev ürünlerinin tercih edilme nedenleri de şu şekilde verilebilir;

  • Türev piyasalarının temelinde hedging mekanizması iş görür. Hedging ya da hedge, riskten korunma yöntemidir. Riskten korunmayı amaçlayan yatırımcılar türev piyasaları ve türev ürünleri daha çok tercih etmektedir. Hedging (riskten korunma) sayesinde yatırımcılar, gelecekteki ön göremedikleri riskli durumlardan kısmi ya da tamamen korunabilmektedir.
  • Türev piyasalarda fiyat regülasyonları daha optimaldir. Arbitraja olanak vermezler. Arbitraj fiyat farklılıklarından faydalanma üzerine kurulmuş bir kazanç sistemidir, seri şekilde ucuzdan alıp pahalı piyasada satmayı hedefler. Ancak türev ürünlerde arbitraja olanak sağlayacak fiyat farklılıkları bulunmaz. Bu da yatırımcılar tarafından türev piyasaların daha çok tercih edilmesini sağlar.
  • Türev piyasaların bir küçük artısı da spekülasyon yöntemidir. Spekülasyonlar, ekstra bir kazanç kapısı ve de türev piyasasına bir likidite sağlayıcısıdır. “Türev piyasası ürünlerinin ilerleyen zaman dilimindeki fiyatlarını tahmin etme” üzerinden kazanç sağlamaya dayalı spekülasyonlar, türev piyasasını daha likit hale getirmektedir. Bunun nedeni bu yöntemle sağlana talep artışlarıdır.

Avantajları ve tercih edilmesine neden olacak özellikleri bulunsa da Türev Piyasası Riskleri de mevcuttur. Türev piyasalarda getirilerin yüksek olması kadar karşılaşılması muhtemel zarar miktarı da çok yüksek tutarlarda olabilir. Bir diğer risk de, taraflar tarafından işlem başlangıcında doğru hesaplanamayan ya da hesaba katılmayan sayısal rakamlarda zarara maruz kalabilirler.

Türev piyasası nedir, çeşitleri nelerdir, araçlar ve ürünler hangileri, türev piyasalar nelerdir gibi konulara değinmeye çalıştık.. Umarım faydalı olmuştur..

Elbette bu makale yatırım tavsiyesi niteliğinde değildir..

Sevdiklerinizle nice sağlıklı, mutlu, huzurlu ve bol kahkahalı, bol kazançlı an’larınız olsun..

Sağlıcakla efendim..

Yorum yapın